Chim Sâm Cầm hay còn gọi là “Sâm Cầm” (tên khoa học là Fulica atra), là một loài chim thuộc họ Gà nước (Rallidae), phân bố chủ yếu ở khu vực châu Á và một số vùng châu Âu. Với vẻ đẹp nổi bật và đặc điểm sinh thái độc đáo, loài chim này đã trở thành một biểu tượng tự nhiên đáng chiêm ngưỡng.
Khám phá chim sâm cầm – loài chim quý hiếm từ thiên nhiên hoang dã
Được biết đến với khả năng bơi lội giỏi và đặc tính sống bán thủy sinh, thường sống ở các khu vực có nhiều nước như hồ, ao, đầm lầy, và các vùng cửa sông. Ở Việt Nam chúng ta, chim sâm cầm từng xuất hiện nhiều ở Hồ Tây – Hà Nội và một số vùng đầm lầy ở miền Bắc.
Chim Sâm cầm
Chim sâm cầm trưởng thành có bộ lông màu đen, đôi khi có ánh xanh nhạt, với chiếc mỏ màu trắng nổi bật. Một đặc điểm dễ nhận biết khác là vệt trắng hình bầu dục trên trán, giúp chúng dễ phân biệt với các loài chim khác. Chúng có một hình thể mảnh dẻ, nhưng có chân dài và móng vuốt khỏe mạnh giúp bám vào thảm thực vật dưới nước.
Chim sâm cầm.
Là loài chim di cư, chim sâm cầm thường di chuyển theo mùa từ các khu vực lạnh hơn đến các vùng ấm áp vào mùa đông. Xưa kia, dân gian tương truyền sâm cầm là loài chim bay đến từ dãy núi Trường Bạch – Cao Ly, cũng chính là Hàn Quốc hiện nay, đến Hồ Tây trú ngụ. Theo quan niệm xưa, chim sâm cầm được coi là loài chim mang đến sự may mắn và tài lộc. Bên cạnh đó, vì sự khan hiếm và khó săn bắt, chim sâm cầm trở thành biểu tượng của sự quý hiếm, xứng đáng để làm món ăn chỉ dành cho vua chúa. Điều này càng làm tăng giá trị của món ăn tiến vua.
Vai trò trong hệ sinh thái
Chim Sâm Cầm đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái. Chúng không chỉ giúp kiểm soát số lượng côn trùng mà còn góp phần vào việc duy trì sự cân bằng sinh thái trong các vùng đất ngập nước. Hơn nữa, sự hiện diện của loài chim này cũng cho thấy tình trạng sức khỏe của môi trường sống, và là một chỉ số quan trọng trong việc bảo tồn thiên nhiên.
Chim Sâm Cầm không chỉ là một loài chim đẹp mắt mà còn là một phần quan trọng trong hệ sinh thái tự nhiên. Việc bảo tồn môi trường sống của chúng không chỉ bảo vệ loài chim này mà còn bảo vệ sự đa dạng sinh học và cân bằng của hệ sinh thái. Việc tìm hiểu và nâng cao nhận thức về loài chim này là cần thiết để bảo vệ tương lai của chúng trong thiên nhiên.
Nhiều bậc cha mẹ khi sinh con thường đặt cho quý tử hay ái nữ những cái tên đầy ý nghĩa. Người thì ước mong ngày sau con sẽ công thành danh toại, giúp nước giúp đời hoặc ít ra cũng biết gìn giữ những đức tính tốt trong cư xử giao tiếp với mọi người.
Hơn trăm năm trước, Cụ Nguyễn Văn Toản, thân sinh Thi Sĩ Hàn Mặc Tử vì muốn con cái tuân theo lời dạy của Đấng Thánh Hiền nên đặt tên cho cả 5 đứa là Nhân Nghĩa Lễ Trí Tín.
Trong câu chuyện cô bé được cứu sống trên Đại Lộ Kinh Hoàng năm 1972, Thiếu Úy Trần Khắc Báo nhận cô bé từ tay một chiến sĩ quân cụ. Khi đưa em vào Cô Nhi Viện Đà Nẵng, Ông đặt cho cái tên là Trần Thị Ngọc Bích. Sau đó Cô may mắn được anh lính Mỹ đem về nuôi nấng. Lớn lên Cô gia nhập quân đội Hoa Kỳ và thăng tiến tới cấp Trung Tá Hải Quân, làm rạng danh cho cộng đồng Việt Nam tại xứ người. Đúng là viên ngọc quý như vị cha nuôi này hằng mơ ước.
Thuở xa xưa cũng vậy. Phải chăng vì mong muốn con chăm lo sách đèn nên nhiều người đặt cho con tên Học. Trong đó có ba nhân tài được ghi danh vào dòng sử Việt. Nhưng lớp hậu sinh đôi khi cũng lầm lẫn giữa Ông này với Ông nọ khiến gây ra những cuộc tranh cải bất hòa đáng tiếc.
Bài viết này xin mạo muội sơ lược cuộc đời và sự nghiệp của ba danh nhân đó với hy vọng góp phần tránh được những sai sót của một số người.
1. NGUYỄN THÁI HỌC (1902 – 1930)
Sinh quán Làng Thổ Tang, Phủ Vĩnh Tường, Tỉnh Vĩnh Yên.
Tốt nghiệp Trường Cao Đẳng Sư Phạm Hà Nội rồi học Cao Đẳng Thương Mại tại Trường Đại Học Đông Dương. Thời gian học ở đây Ông thường công khai phản đối hành vi phân biệt miệt thị sinh viên Việt Nam của một số giám thị và giáo viên người Pháp. Được bầu chọn vào chức vụ Lãnh Đạo Việt Nam Quốc Dân Đảng từ 1927 với chủ trương đánh đuổi thực dân Pháp, giành độc lập cho nước nhà.
Tuy là Đảng Cách Mạng đầu tiên của cả nước, nhưng đã phát triển nhanh chóng, kết nạp hàng vạn đảng viên thuộc mọi thành phần và lứa tuổi.
Do tình hình thúc đẩy, Đảng ra lệnh tấn công giặc Pháp khắp nhiều tỉnh thành ở miền Bắc vào tháng 2/1930. Đối phương phản công bằng các phương tiện vượt trội, chúng đưa cả phi cơ thả bom nhiều làng mạc, gây chết chóc cho hàng trăm dân lành.
Cuộc tổng khởi nghĩa bất thành, hàng ngàn đảng viên bị bắt giam, thủ tiêu hoặc lưu đày đi⁶
. Đảng Trưởng Nguyễn Thái Học cùng 12 đồng chí phải lên đoạn đầu đài sáng sớm ngày 17/06/1930. Đó là Ngày Tang Yên Báy. Ngay chiều hôm sau, Cô Nguyễn Thị Giang (Cô Giang) – vợ Nguyễn Thái Học đã anh dũng trung kiên tự sát bằng súng lục tại gốc cây đề Làng Đồng Vệ, cách Làng Thổ Tang chừng 1 km, lúc ấy Cô mới 21 tuổi đời. Cái chết của Cô để lại nhiều nỗi nghẹn ngào xúc động thương tiếc trong tâm khảm nhiều người.
* Danh tính 13 Liệt Sĩ Yên Báy được ghi theo thứ tự lên máy chém:
1. Bùi Tử Toàn
2. Bùi Văn Chuẩn
3. Nguyễn An
4. Hà Văn Lạo
5. Đào Văn Nhít
6. Nguyễn Văn Du
7. Nguyễn Đức Thịnh
8. Nguyễn Văn Tiềm
9. Đỗ Văn Sứ
10. Bùi Văn Cửu
11. Nguyễn Như Liên
12. Phó Đức Chính
13. Nguyễn Thái Học
* Bài Thơ Các Anh Đi:
Các Anh Đi vì dân vì quê Mẹ
Quyết mong sao đất nước hết xích xiềng
Nhưng tiếc thay mộng vàng không thành đạt
Ra pháp trường chẳng khiếp sợ gươm đao
Mười ba anh ngẩng cao đầu trước giặc
Bất khuất hiên ngang khí khái anh hùng
Việt Nam muôn năm Việt Nam vạn tuế
Đi vào lòng đất Yên Báy nghìn thu
2. NGUYỄN BÁ HỌC (1857 – 1921)
Quê Làng Mọc, Huyện Từ Liêm, Hà Nội.
Hơn 30 năm làm Thầy Giáo mà Cụ tự nhận là Ông Đồ Nghèo. Cụ còn là nhà báo chuyên viết nghị luận những vấn đề về luân lý. Dịch thuật nhiều bài Hán văn và Pháp ngữ đăng trên Nam Phong Tạp Chí. Cụ là một trong vài người đi tiên phong viết truyện ngắn bằng chữ quốc ngữ trong buổi giao thời giữa cũ – mới giai đoạn đầu thế kỷ 20.
Cụ là nhạc gia Nhà Cách Mạng Nguyễn Bá Trác (tác giả bài thơ nổi tiếng Hồ Trường) và là anh ruột Bà Nội Nhà Văn Nguyễn Thụy Long (với tiểu thuyết Loan Mắt Nhung).
Nguyễn Bá Học hưởng thọ 64 tuổi, để lại sự nghiệp văn học đáng kể, trong đó có câu danh ngôn được nhiều người ghi nhớ và truyền tụng: “Đường đi khó, không khó vì ngăn sông cách núi mà khó vì lòng người ngại núi e sông”. Ngay tại các quân trường vào những ngày huấn luyện cam go gian khổ, thao trường đổ mồ hôi, người ta vẫn hay mượn lời Cụ răn dạy để động viên nhau không nản chí ngã lòng.
Khi sinh hoạt đoàn thể, các Hướng Đạo Sinh và Phật Tử cũng thường ca hát bài Đường Đi Không Khó dựa theo lời khuyên của Cụ:
Đường đi khó không khó vì ngăn sông cách núi mà khó vì lòng người ngại núi e sông
Đường đi khó không khó vì ngăn sông cách núi mà khó vì lòng người ngại núi e sông
Anh em ta ơi!
Đường trường còn dài còn nhiều gian khó
Anh em ta ơi! kiên gan kiên gan khó khăn ta vượt qua.
* Học Giả Phạm Quỳnh viết về Nguyễn Bá Học:
– “Phải được đến gần Cụ, phải được tiếp chuyện Cụ, phải được nghe những người từng quen biết Cụ, phải được rõ cái cách Cụ tiếp nhân xử thế, khắc kỷ tu thân, mới hiểu được rằng một người như thế mà mất đi là thiệt cho xã hội nước ta biết dường nào”.
– “Cụ thuở sống không quyền thế, không có chức vụ gì đủ ra oai giáng phúc mà khiến cho người ta phải sợ phải phục. Cụ chẳng qua chỉ có một tấm lương tâm trong sạch, ngoài sáu mươi năm trời giữ gìn được trọn vẹn, cho đến lúc nhắm mắt không còn chút di hận gì, chỉ có thế mà cảm phục được lòng người. Lúc sống được người yêu người kính, lúc chết được người tiếc người thương, không phải vì quyền thế hay là ân uy gì, chỉ vì cái tiết tháo đó mà thôi”.
Lúc hạ huyệt Cụ, Phạm Quỳnh đọc bài ai điếu:
“Sau khi trân trọng lĩnh lấy tập cảo Lời Khuyên Học Trò ở tay Cụ, về đọc một lượt, bất giác có cái cảm khái vô hạn, mới biết sách này tuy văn thể bình thường, mà thật là lời tâm huyết của một người tiền bối muốn truyền lại cho kẻ hậu sinh cái tâm thuật ở đời.
Từ đấy, cứ cách vài tháng, Cụ lại gởi cho mấy bài đoản thiên tiểu thuyết, toàn là ngụ ý răn đời, lập ý đã hay, lời văn lại nhã. Tôi thường nhận được thư ở các nơi, tất cả đều đồng thanh mà khen rằng: Nguyễn Tiên Sinh không những là một bậc đạo đức mô phạm, mà thật là một tay văn sĩ có tài”.
Bài Thơ Nhớ Ơn Thầy
Thầy dạy con chớ quản điều gian khó
Lội suối băng đèo trèo núi vượt sông
Chướng ngại ấy chỉ toàn là chuyện nhỏ
Nếu như con biết giữ vững tấc lòng
Đường đi cho dù nguy nan hiểm trở
Cũng đừng bao giờ nhụt chí thối lui
Quyết tiến tới chẳng ngại ngần than thở
Há sợ phong ba bão táp dập vùi
Lời Thầy khuyên con mãi hằng ghi nhớ
Cố gắng lên với công việc mỗi ngày
Danh ngôn ấy là một lời nhắc nhở
Xin khắc sâu tạc dạ nghĩa ân Thầy.
3. NGUYỄN VĂN HỌC hay TRẦN VĂN HỌC?
Theo Wikipedia, Trần Văn Học là Võ Tướng triều Nguyễn, lại có biệt tài vẽ hoạ đồ.
Tập sách Việt Nam Liệt Biên Chính Truyện cho hay thoạt đầu Ông được Giám Mục Bá Đa Lộc tiến dẫn vào yết kiến Chúa Nguyễn Phúc Ánh. Nhờ giỏi chữ quốc ngữ và tiếng Latinh nên Ông được Chúa trọng dụng, giao cho trọng trách thông ngôn và dịch thuật văn thư.
Ngoài ra Ông còn giúp chế tạo nhiều loại chiến cụ, binh khí, địa lôi cũng như đóng tàu thuyền. Ông từng chỉ huy những đội tàu thuyền này đánh lại quân Tây Sơn.
Với vô số công trạng lớn lao đó, Ông được Vua Gia Long ban thưởng chức Cai Cơ rồi Giám Thành Khâm Sai Chưởng Cơ, một tước vị lớn trong hàng tướng lãnh.
Sau hơn 10 năm trị vì, Vua Gia Long bắt đầu phân chia sắp xếp địa hình các tỉnh thành. Năm 1815, Ông được Vua giao phó vẽ bản đồ Gia Định theo phong cách Tây Phương.
Sau đó Vua Minh Mạng lại truyền lệnh Ông vẽ bản đồ các trấn của thành Gia Định cho đến địa giới Chân Lạp. Tiếc thay công việc chưa thành thì Ông quy tiên. Sử sách không cho biết Ông sinh và mất vào những năm nào.
Đến năm 1925, Viện Viễn Đông của Pháp liệt Lăng Trần Văn Học an táng tại xã Bình Hòa Gia Định vào hàng thứ 9 trong số các di tích của miền Nam Việt Nam.
Trên mộ bia, Ông H. Mauger, Quản Thú Viện Bảo Tàng Saigon cho khắc ghi hàng chữ “Tombeau du maréchal Nguyễn Văn Học” (Lăng Mộ Tướng Nguyễn Văn Học).
Khi truy cứu trong Việt Nam Liệt Biên Chính Truyện thì không ai thấy tên Nguyễn Văn Học mà chỉ có Giám Quan Trần Văn Học.
Dưới thời Nhà Nguyễn, một số người vào sinh ra tử, đóng góp nhiều công trạng hiển hách được Vua ban quốc tính đổi thành họ Nguyễn, như trường hợp Tướng Thạch Duông là người Khmer đã một đời trung thành theo Vua Gia Long lập nên nhiều chiến công lừng lẫy, được Vua cho đổi tên là Nguyễn Văn Tồn.
Riêng Ông Trần Văn Học thì không nghe được ân sủng này.
Theo Nhà Khảo Cổ Học Nghiêm Thẩm, chuyện lầm lẫn Họ của hai Ông Học này có lẽ xuất phát từ chỗ Ông Mauger cho ghi tên Nguyễn Văn Học trên mộ bia sau khi nghe theo lời của cư dân quanh vùng mà do quá lâu, gần cả trăm năm nên họ có thể nhớ lầm.
■ Chuyện Phiếm những địa danh xung quanh bệnh viện Nguyễn Văn Học: chỉ cách bệnh viện vài ba cây số mà có lắm chuyện xưa tích cũ. Xin kể ra đây để quý độc giả cùng ôn lại một thời dĩ vãng của năm mươi năm về trước.
● Tòa Hành Chánh Tỉnh Gia Định: là nơi tác giả Em Là Gái Trời Bắt Xấu tức nữ sĩ Lệ Khánh đã vì tiếng gọi ái tình mà xin thuyên chuyển từ Tòa Thị Chính Đà Lạt về đây làm việc văn phòng trong vài năm cuối của Việt Nam Cọng Hòa.
Sau 1975, đời Bà trở nên lận đận truân chuyên, xuôi ngược suốt ngày mà không nuôi nổi đứa con thơ. Trong khi đó, Người bạn tình là Trung Tá nhạc sĩ Thục Vũ chết vùi thây chốn núi rừng hoang vu Hoàng Liên Sơn từ 1976. Mãi đến năm 1988 Bà đã lặn lội ra tận nơi đây đưa di cốt chồng về lại Sài Gòn.
● Nhà Tù Phan Đăng Lưu: đối diện Chợ Bà Chiểu, sát Tòa Hành Chánh Tỉnh Gia Định. Nơi đây giam nhốt các chức sắc tôn giáo, thành phần phục quốc, vượt biên… Nhiều văn nghệ sĩ nổi danh từng bị biệt giam tại chốn ngục tù này như Nguyễn Mạnh Côn, Duyên Anh, Hoàng Hải Thủy, Nguyễn Hoạt, Dương Hùng Cường…
● Trường Nữ Lê Văn Duyệt: dạy học sinh từ đệ thất tới đệ nhất. Ca Sĩ Sơn Ca xuất thân từ ngôi trường thân yêu này. Ai lớn lên thời Saigon hoa lệ mà không từng say sưa nghe đôi song ca vàng Sơn Ca Bùi Thiện với những bài hát Đưa Em Qua Cánh Đồng Vàng, Tình Ca Trên Lúa, Rước Tình Về Với Quê Hương…
● Lăng Ông Bà Chiểu hay Lăng Tả Quân Lê Văn Duyệt. Nơi an táng mộ phần của Tổng Trấn Gia Định Thành Lê Văn Duyệt và phu nhân Đỗ Thị Phận. Đây là nơi chốn linh thiêng bậc nhất của Saigon. Hằng năm đón tiếp rất nhiều người đến xin xăm rút quẻ để cầu mong sức khỏe, giải trừ bệnh tật.
● Đường Bùi Hữu Nghĩa: chạy dọc từ Đakao về hướng Chợ Bà Chiểu: là nơi tình tự một thời hoa mộng của Nhạc Sĩ Trường Sa.
Trước 1975, tuy đã có gia đình nhưng Ông vẫn đong đầy tính lãng mạn của người nghệ sĩ. Nhờ vậy mà Ông hay lui tới con đường tình ta đi này. Rủi thay miền Nam mất, Ông đã tới đảo Guam nhưng rồi trở về để bị lao tù gần 10 năm.
Sau khi được thả ra, người nhạc sĩ đa tình đa cảm vội tìm lại chốn xưa thì hỡi ôi chẳng còn hình bóng cũ, không biết lưu lạc phương trời nào.
● Hàng Xanh (còn gọi là Hàng Sanh): Nơi xảy ra trận Mậu Thân khốc liệt. Tướng Nguyễn Ngọc Loan đã bắn chết tên đặc công Việt Cộng ngay tại chiến trường này vì y sát hại dã man cả gia đình Trung Tá Thiết Giáp Nguyễn Tuấn gồm vợ chồng, 5 con dại và Mẹ già.
Lúc ấy ký giả Eddie Adams kịp thời chụp được tấm hình này rồi tung ra truyền thông quốc tế, gây xôn xao chính trường Mỹ.
Điều kỳ diệu là bé Nguyễn Từ Huấn, đứa con duy nhất thoát nạn. Sau đó qua Mỹ, tốt nghiệp nhiều trường đại học rồi gia nhập quân ngũ. Hiện nay là Phó Đề Đốc Hải Quân Hoa Kỳ.
● Đồng Ông Cộ: chỉ cách Tòa Tỉnh Trưởng Gia Định 3 km. Cũng trong trận Mậu Thân, Trung Tá Phan Văn Xướng đã đưa cả trung đoàn Cửu Long ra hồi chánh theo tiếng gọi “tung cánh chim tìm về tổ ấm”, trong đó có cả hai ca sĩ tài danh Bùi Thiện và Đoàn Chính.
● Nghĩa Trang Hạnh Thông Tây: trên đường từ Gò Vấp trở về sau khi thăm viếng hàng ngàn mộ phần chiến sĩ hy sinh vì đất nước, dưới cơn nắng gay gắt của mùa hè nhiệt đới, Điêu Khắc Gia Nguyễn Thanh Thu ghé vào quán nước bên đường, tình cờ gặp anh quân nhân đang ngồi uống ly bia mà lại như thể muốn tâm sự chuyện trò với người bạn trước mặt chỗ có để ly bia khác nhưng không một ai ngồi.
Thấy dáng vẻ trầm tư mặc tưởng với nỗi buồn vời vợi, Anh Thu xích lại gần hỏi chuyện. Biết tên anh ta là Võ Văn Hai thuộc binh chủng Nhảy Dù.
Cơ duyên mầu nhiệm này đưa đẩy Anh lính trở thành hình tượng của Bức Tượng Thương Tiếc lừng lẫy một thời trên xa lộ Biên Hòa.
Lời kết: Sau khi đọc qua tiểu sử tóm tắt của ba danh nhân trùng tên Học, hy vọng không một ai còn lẫn lộn Vị này với Vị kia để tránh đi mọi phiền toái lôi thôi.
Phải nắm chắc rằng Nguyễn Thái Học là nhà cách mạng, Đảng Trưởng Việt Nam Quốc Dân Đảng, bị thực dân Pháp xử bắn tại Yên Báy.
Còn Nguyễn Bá Học là Thầy Giáo viết báo viết văn, để lại cho đời câu danh ngôn bất hủ: Đường đi khó không khó vì ngăn sông cách núi mà khó vì lòng người ngại núi e sông.
Và Nguyễn Văn Học hay Trần Văn Học là Võ Tướng đầu triều Nguyễn, giỏi quốc ngữ và tiếng Latinh cùng biệt tài vẽ bản đồ.
Mỗi người một lãnh vực, không thể nào lầm lẫn được.
Nhưng cách bạn đối xử với mọi người khi không ai nhìn thấy thì sao? Điều đó không thể bịa đặt.
By : Ken Blackwell – Aug 10 , 2025
Ngày 14 tháng 6 năm 1946 — một cậu bé chào đời tại khu phố Jamaica ở Queens, New York.
Cậu bé lớn lên sẽ trở thành một trong những người đàn ông được biết đến nhiều nhất trên thế giới.
Nhưng những câu chuyện cho thấy con người thật của cậu lại là những câu chuyện mà máy quay không bao giờ bận tâm đến.
1995: Cậu bé đang lái xe qua New York thì xe bị xịt lốp. Một người đàn ông da đen đi ngang qua nhận thấy người lái xe mặc vest nên dừng lại giúp đỡ.
“Tôi có thể đền ơn ông bằng cách nào?” người đàn ông đến từ Queens hỏi.
“Vợ tôi luôn muốn có hoa”, người lạ mặt nói.
Vài ngày sau, vợ của người đàn ông đó nhận được một bó hoa tuyệt đẹp… kèm theo một lời nhắn:
“Cảm ơn ông đã giúp tôi. Nhân tiện, khoản thế chấp của ông đã được trả hết rồi.”
Không báo chí. Không chụp ảnh. Chỉ là một hành động hào phóng riêng tư.
Một trung sĩ Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ bị mắc kẹt trong cơn ác mộng — bảy tháng tù giam ở Mexico vì một tội danh nhẹ. Anh bị đánh đập và lạm dụng. Khi cuối cùng anh về nhà, một người đàn ông đến từ Queens gửi cho anh 25.000 đô la “để giúp anh bắt đầu lại”.
Một tài xế xe buýt da đen phát hiện một phụ nữ trẻ sắp nhảy cầu.
Anh tấp vào lề, thuyết phục cô ấy dừng lại và cứu mạng cô.
Một tuần sau, anh mở hộp thư và thấy một tấm séc trị giá 10.000 đô la từ người đàn ông đến từ Queens — chỉ để nói “cảm ơn vì đã là một anh hùng”.
Con trai của một giáo sĩ Do Thái đang trong tình trạng nguy kịch ở New York và cần được chăm sóc khẩn cấp ở California. Không hãng hàng không nào muốn đưa cậu bé đi vì tình trạng của cậu.
Người đàn ông đến từ Queens lặng lẽ trả tiền cho một chiếc máy bay riêng để đưa cậu bé đi khắp đất nước điều trị.
Và đây chỉ là những câu chuyện chúng ta biết. Còn vô số câu chuyện khác nữa — những “hành động tử tế lặng lẽ ngẫu nhiên” được thực hiện mà không có phóng viên nào có mặt, không có lợi ích chiến dịch, không lợi ích cá nhân.
Đó là điều mọi người bỏ lỡ khi họ để chính trị làm lu mờ phán đoán của mình. Vấn đề không phải ở những bài diễn văn, khẩu hiệu hay những câu nói sáo rỗng. Vấn đề ở đây là tính cách.
Một người đàn ông khôn ngoan đã từng nói:
“Nếu một người có tấm lòng tốt, thì chẳng còn gì quan trọng nữa.
Nếu một người có tấm lòng xấu, thì chẳng còn gì quan trọng nữa.”
Người đàn ông trong những câu chuyện này là Donald J. Trump.
Không phải là hình ảnh biếm họa của truyền thông. Không phải là bao cát chính trị.
Người đàn ông đích thực — người đã giúp đỡ người lạ hàng thập kỷ khi chẳng ai để ý.
Bạn có thể đánh giá một nhà lãnh đạo qua lời nói, hoặc bạn có thể đánh giá qua hành động.
Và khi nói đến Donald Trump… hành động của ông ấy tự nói lên tất cả.
– Rạng sáng ngày 22/6/2025, Mỹ mở chiến dịch “Operation Midnight Hammer” sử dụng 7 máy bay B‑2 thả bom xuyên phá MOP và khoảng 75 tên lửa Tomahawk phá hủy 3 cơ sở hạt nhân Iran (Fordow, Natanz, Isfahan). – Kết quả: Các cơ sở hạt nhân bị phá hủy nặng nề, nhiều nguồn tin xác nhận Mỹ đạt được mục tiêu chiến thuật.
2. Phản ứng pháp lý và chính trị
– Theo Đạo luật War Powers Resolution (1973), Tổng thống phải thông báo Quốc Hội trong vòng 48 giờ sau khi dùng vũ lực quân sự nếu không có sự phê chuẩn trước. – Nhiều dân biểu Dân chủ (AOC, Bernie Sanders…) cáo buộc Trump vi phạm Hiến pháp và luật liên bang, cho rằng đây là cơ sở để luận tội. – Phát biểu của AOC: “Đây là hành động vi hiến nghiêm trọng và là cơ sở luận tội rõ ràng.”
3. Lập luận bảo vệ của chính phủ
– Nhà Trắng cho biết vụ tấn công là phản ứng với mối đe dọa hạt nhân cấp bách từ Iran, nằm trong phạm vi quyền hạn của Tổng thống với tư cách Tổng tư lệnh quân đội. – Căn cứ pháp lý chủ yếu: Title 10 của US Code và quyền hiến định bảo vệ an ninh quốc gia.
4. Đánh giá tổng hợp
– Nếu hành động không được Quốc Hội thông báo hoặc không có tình huống tự vệ rõ ràng, có thể xem là vi phạm War Powers Resolution. – Tuy nhiên, nếu chứng minh được tình trạng “nguy hiểm cấp bách” (imminent threat), Trump có thể được miễn trừ trách nhiệm pháp lý. – Hành động này đặt ra tranh cãi về ranh giới quyền lực giữa Hành pháp và Lập pháp, và liệu có bị xem là “lạm quyền” hay không.
✅ Kết luận
– Tổng thống có thể không “sai luật” tuyệt đối nếu chứng minh được tính khẩn cấp. – Tuy nhiên, việc không thông qua Quốc Hội vẫn tạo ra nguy cơ tranh luận pháp lý và chính trị, đặc biệt trong bối cảnh chia rẽ sâu sắc. – Việc luận tội có thể được thúc đẩy nếu Quốc Hội xác định hành vi này vi phạm nguyên tắc phân quyền.
– California – do Thống đốc Gavin Newsom lãnh đạo – kiện Trump, cho rằng việc ông điều động Vệ binh Quốc gia mà không có sự đồng ý của tiểu bang là vi phạm Tu chính án thứ 10 và vượt quá quyền hạn liên bang. – Tòa Quận (DC) do Thẩm phán Charles Breyer tuyên bố tạm thời chặn việc triển khai, khẳng định Trump đã “hành động bất hợp pháp”.
2. Phán quyết của Tòa Phúc thẩm (Emergency Stay – ngày 19–20/6/2025)
– Quyết định nhất trí của 3 thẩm phán gỡ lệnh chặn, cho phép Trump giữ quyền kiểm soát Vệ binh trong khi vụ kiện tiếp tục xét xử. – Lý do pháp lý: + Trump “có căn cứ xác đáng” để cho rằng có tình trạng nổi loạn hoặc cản trở thực thi luật liên bang. + Dựa trên Điều luật Title 10 U.S.C. §12406, cho phép tổng thống ‘federalize’ Vệ binh khi chính phủ liên bang không thể thực thi luật pháp. + Tòa bác bỏ lập luận rằng quyết định này không thể bị rà soát bởi tòa án, nhưng nhấn mạnh mức độ xem xét phải “rất hoãn” (highly deferential) đối với phán quyết của tổng thống. – Về quy trình điều phối: + Việc Trump không tham vấn Thống đốc Newsom trước khi ra lệnh không vi phạm luật, vì luật nói “qua các thống đốc” nhưng không trao cho thống đốc quyền bác bỏ.
3. Về tác động & bước tiếp theo
– Tạm thời: Vệ binh sẽ vẫn được triển khai tại Los Angeles trong khi vụ kiện tiếp diễn tại Tòa Quận. – Phù hợp Luật & Hiến pháp? + Tòa khẳng định Trump có “có khả năng cao là đã hành động hợp pháp” theo luật liên bang. + Nhưng vấn đề rộng hơn – như quyền hạn liên bang sử dụng Vệ binh trong việc thực thi luật nội địa – vẫn cần được giải quyết trong phiên xử hoàn chỉnh. – Khả năng kiện tiếp: California có thể kháng cáo lên Tòa Phúc thẩm toàn thể hoặc lên Tối cao Pháp viện để làm rõ quyền của thống đốc và luật liên quan quân đội nội địa.
✅ Kết luận ngắn gọn
– Tòa Phúc thẩm Khu vực 9 cho phép Tổng thống Trump tiếp tục điều động Vệ binh Quốc gia California tới Los Angeles trong khi vụ kiện tiếp tục. – Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1965 có tổng thống điều động Vệ binh mà không có sự đồng thuận của thống đốc tiểu bang. – Phán quyết này không kết luận về tính hợp pháp cuối cùng, nhưng dấu hiệu cho thấy tòa nghiêng về phía Trump trong việc sử dụng Title 10 và mức độ “deference” với phán quyết tổng thống. ChaGPT trả lời
Bài viết rất xuất sắc của nhà thơ Kiều Thị An Giang , về văn hoá, lịch sử , chính trị và con người Iran.
———
IRAN: CON ĐƯỜNG ĐI TỚI SỰ SỤP ĐỔ
-//-
(Viết cho những ai tưởng Iran chỉ là nơi bán thảm, rồi ngỡ ngàng khi thấy họ có nhà khoa học hạt nhân nhiều hơn cả tiệm phở ở Berlin)
Ngày xửa ngày xưa – khoảng hơn hai ngàn năm trước- có một xứ sở mang tên Ba Tư. Không chỉ hùng mạnh mà còn thơm lừng mùi nước hoa đàn hương trộn với quyền lực.
Đế chế của họ trải dài từ Ấn Độ sang tận Hy Lạp, dân chúng mặc áo vạt chéo, nói năng tao nhã và gửi thư nhanh hơn cả bồ câu tình yêu. Họ có triết học, kiến trúc, và đặc biệt là một thứ gọi là “khoan dung tôn giáo” – khái niệm mà sau này nhiều nước vẫn chưa học được.
Rồi mọi chuyện bắt đầu rối tung khi Alexander Đại đế xuất hiện như soái ca đạp cửa vào Persepolis. Ông ta đốt luôn cung điện cho… ấm, rồi rút lui để lại một mớ di sản tan tành. Nhưng người Iran không vì thế mà tuyệt chủng văn hóa- họ đổi đế chế, đổi tôn giáo, nhưng vẫn giữ nguyên cái chất Ba Tư: duy mỹ, thơ ca, và thích làm lớn chuyện theo cách cực kỳ lãng mạn.
Cho đến khi Hồi giáo đến. Không phải kiểu “Hello, tôi là bạn”, mà là “Mở cửa, chúng tôi đến thống trị.” Iran tiếp nhận Hồi giáo nhưng không cam chịu đứng chung với đám đông Sunni. Họ chọn một hướng riêng: Hồi giáo Shia- vừa để khẳng định bản sắc, vừa để không giống ai. Kiểu như ra đường ai cũng mặc đồ đen thì mình mặc đỏ, đơn giản vì… mình là Iran.
Rồi sang thế kỷ 20, Iran cố gắng hiện đại hóa. Họ xây đường sắt, cho con gái đi học, làm đại học, uống Coca-Cola, nghe jazz. Thậm chí năm 1935 còn đổi tên từ “Ba Tư” sang “Iran” đúng kiểu đu trend ngoại quốc. Nhưng rồi, như bao cuộc vui chơi quá đà, đến thập niên 1970, dân chúng nổi giận với vua – một ông Shah sống như tỷ phú trong khi dân đạp xe đi xếp hàng mua xăng. Thế là cuộc cách mạng 1979 nổ ra, và… thần quyền lên ngôi. Nói cách khác: người Iran 1979 đạp đổ thế tục để… đi về quá khứ.
Vua Shah là một ông hoàng thế tục, tham nhũng nhưng có tư tưởng hiện đại, thân Mỹ, bị lật đổ và thay thế bằng giáo chủ Khomeini, người dựng nên chế độ thần quyền hà khắc. Họ đổi tự do nửa vời lấy đạo đức toàn trị, đổi đàn áp thế tục lấy kiểm soát thánh thần. Không phải cuộc cách mạng nào cũng đi tới ánh sáng. Tưởng đất nước được tự do – ai ngờ bước vào hầm mộ lịch sử. Quần chúng không phải lúc nào cũng sáng suốt; có khi, họ tự vác đá ghè vào cả đầu gối lẫn hai bàn chân mình. Trước kia đứng thẳng được. Giờ, quỳ cũng đau thấy bà cố nội.
“Mọi cuộc cách mạng rồi cũng tan biến, để lại đằng sau chỉ là vết nhầy nhớp nhúa của một guồng máy mới.” – Franz Kafka
Cộng hòa Hồi giáo Iran ra đời, cùng Ayatollah Khomeini, một người có tầm nhìn xa tới tận… thời kỳ cổ đại. Iran khi đó chuyển từ chế độ quân chủ sang thần quyền, từ bạn nhậu của Mỹ thành người lật bàn tiệc. Họ chiếm đại sứ quán Mỹ, hô “Đả đảo phương Tây” mỗi sáng, biến thù địch thành chính sách đối ngoại chính thức. Và rồi, bị trừng phạt, cấm vận, đóng băng tài sản – tất cả những món quà mà Liên Hợp Quốc tặng cho những ai muốn chơi một mình trên bàn cờ toàn cầu.
Ấy thế nhưng điều trớ trêu nhất là: trong khi chính quyền Iran ngày càng cực đoan, dân Iran lại ngày càng… thông minh. Họ không chỉ thông minh kiểu “con tôi học giỏi”, mà là kiểu có hơn 300.000 sinh viên tốt nghiệp STEM mỗi năm, nằm top đầu thế giới về số lượng kỹ sư, nhà khoa học, bác sĩ. Phụ nữ chiếm đến 70% sinh viên đại học, trong một xã hội mà cô gái để tóc hở tai có thể bị bắt vì “lộ tư tưởng phản cách mạng”. Những thống kê khô khan này hẳn làm nhiều người bất ngờ: xưa nay ai cũng tưởng chỉ có Do thái mới là dân tộc thông minh nhất thế giới.
Nhiều người Iran trở thành giáo sư tại Harvard, MIT, Stanford. Một số khác thiết kế phần mềm bay lên sao Hỏa, chữa ung thư, hoặc viết sách triết học trong khi bị cấm dùng Fb ở quê nhà. Trớ trêu thay, họ là quốc gia với dân trí cao ngất – nhưng bị cai trị bởi những người cho rằng mạng xã hội là cửa ngõ dẫn đến địa ngục, và phụ nữ không nên đi xe đạp nếu chưa đọc hết Kinh Koran.
Câu chuyện Iran vì thế trở thành một chương tiểu thuyết kỳ lạ: một đất nước có tài nguyên dồi dào, trí thức đông đảo, văn hóa cổ kính, tưởng phải rất ra gì và này nọ – nhưng lại tự khóa cửa lại bằng cái then gọi là “chống phương Tây”. Và khóa mãi, khóa đến mức cả thế giới không còn ai kiên nhẫn gõ cửa.
Cho nên mới nói:
“Khi độc tài là sự thật, cách mạng trở thành bổn phận. Nhưng hãy cẩn thận với kẻ đến giải phóng bạn khỏi xiềng xích, chỉ để tròng vào cổ bạn một cái vòng cổ khác.” – Albert Camus
Iran bắt đầu đầu tư tiền cho các nhóm vũ trang ở Lebanon, Iraq, Yemen, Syria – tạo ra một “liên minh Shia” chống lại Mỹ, Israel và các nước Ả Rập Sunni thân Mỹ. Nhiều người gọi đây là “đế chế bóng tối” của Iran, một mạng lưới đậm chất điện ảnh, trộn giữa tôn giáo, chính trị và Kalashnikov. Nhưng chi phí của trò chơi đó không hề rẻ: hàng trăm tỷ đô bay đi, trong khi dân Iran chật vật mua trứng, và các nhà khoa học bị ám sát dần đều như nhân vật trong loạt phim “Targeted”.
Iran gần đây được nhắc đến liên tục với tội danh “làm giầu Uranium” khiến cho Mỹ và Israel rất nóng mắt. Tham vọng hạt nhân – nói là vì năng lượng, nhưng ai cũng biết Iran không cần lò phản ứng để nấu súp. Mỹ, EU, Israel nhìn vào bản đồ, lắc đầu, rồi ban cứ thế bồi thêm trừng phạt. Iran rơi vào một vòng xoáy của cô lập – cấm vận – mất mát – nổi loạn – đàn áp – và tiếp tục cô lập.
Mọi người còn nhớ không, 2022, cái chết của cô gái Mahsa Amini – bị bắt vì “khăn trùm đầu hớ hênh” – đã khiến cả nước phẫn nộ. Phụ nữ xuống đường, thanh niên đốt ảnh giáo chủ, mạng xã hội tràn ngập khẩu hiệu “Woman. Life. Freedom”. Đó không chỉ là biểu tình – mà là tiếng hét của một dân tộc thông minh đang bị bóp nghẹt bởi một cơ chế chính trị không chịu lớn.
Vậy thì điều gì đưa Iran từ đế chế Ba Tư hoa lệ đến ngưỡng “bị xóa sổ”?
Không phải vì dân họ ngu. Trái lại, họ là một trong những dân tộc thông minh và sáng tạo nhất thế giới.
Không phải vì họ nghèo tài nguyên. Iran có dầu, có khí, có dân số trẻ.
Không phải vì họ thiếu văn hóa. Họ có thơ Hafez, truyện Rumi, nhạc cổ truyền và cả một nền điện ảnh được Oscar gật gù.
Mà là vì họ chọn một mô hình chính trị tưởng như đạo đức, nhưng thực chất là độc đoán. Họ chọn tư tưởng cực đoan để chống lại phương Tây, nhưng lại nuôi một thế hệ thanh niên mơ về iPhone, TikTok và học bổng du học.
Thế giới không chống Iran – mà chống lại sự bất ổn do Iran tạo ra.
Phương Tây không ghét dân Iran – mà sợ những nhà nước thần quyền vừa phát kinh Koran trong lúc chế ra Dron, vừa múc dầu hoả, vừa lén lút làm bom nguyên tử.
Và Israel không muốn chiến tranh – nhưng cũng không chấp nhận một Tehran có thể bấm nút bay Tel Aviv bất kỳ lúc nào.
Nếu Iran sụp đổ, Trung Đông sẽ hỗn loạn. Các nhóm Shia được tài trợ sẽ lung lay, cuộc chơi quyền lực sẽ đổi màu. Nhưng nếu Iran tiếp tục như hiện nay – thì đất nước ấy cũng chỉ là một “xác chết đi đứng”: tài năng chảy ra ngoài, giấc mơ bị kẹp giữa kinh Koran và trát toà quốc tế.
Bài học từ Iran rất rõ:
Một quốc gia không thể sống mãi bằng nỗi sợ và khẩu hiệu. Dân trí cao mà bị cai trị bằng giáo điều – là thảm kịch. Văn minh ngàn năm mà đóng cửa với thế giới – là tự sát.
Nếu bạn hỏi: “Chúng ta học được gì từ Iran?”, thì cụ Ka xin trả lời:
“Hãy dạy con cái bạn làm nhà khoa học – nhưng cũng hãy dạy chính quyền bạn rằng, khoa học không thể nảy nở trong sợ hãi.Và hãy nhớ: không có đế chế nào sống sót nếu nó đối xử với trí thức như kẻ thù.”
–
Trong phòng khách nhà cụ Ka có treo bức tranh rất đẹp của một nữ hoạ sĩ người Iran. Bức tranh vốn nằm trong bộ sưu tập cá nhân của một giáo sư cũng người Iran – ông giảng dạy tại trường ĐH tổng hợp Humboldt, Berlin.
Cụ Ka có vài người bạn Iran. Đó là lý do, cụ luôn dành cho người dân Iran một sự vị nể không hề nhẹ. Nó khác với thể chế và chính sách hà khắc của quốc gia đầy cấm đoán của nhà nước Iran. Tiếc cho họ. Và cũng thương, cho họ.
Kiều Thị An Giang (còn dùng bút danh Thymianka Thảo Nguyên) – là một nữ thi sĩ Việt Nam định cư tại Đức, thường sinh hoạt văn nghệ tại các thành phố như Berlin, Leipzig và Chemnitz.
Hoạt động văn chương:
Tham gia nhiều sự kiện văn học như “Ngày Hội tụ Thơ Việt ở Đức”.
Là một trong những cây bút nổi bật trong Câu lạc bộ Thơ Berlin, từng góp phần làm sống lại dòng thơ của cộng đồng người Việt tại Đức
Phong cách sáng tác
Thơ của chị được nhận xét là có sự hòa quyện giữa triết lý và chất trữ tình sâu lắng – rất cá nhân và khó nhầm với những giọng thơ khác.
Chị có phong cách trầm mặc, ít ồn ào, và viết nhiều nhưng không in ấn nhiều, giữ cho thơ và bản thân tránh xa “thị phi tầm thường”.
Sự táo bạo trong ngôn từ được thể hiện qua những câu thơ như:
“Em là em người đàn bà ăn vã tuổi đôi mươi”.
Thơ của Kiều Thị An Giang thường mang tính sáng tạo cao, với cách chơi chữ đột phá, đôi khi một câu thơ có thể mang hai tầng nghĩa.
Địa bàn hoạt động
Thơ của chị xuất phát từ Berlin, lan tỏa đến Leipzig và được “hun dưỡng” sâu hơn tại Chemnitz, nơi có cộng đồng Việt Nam định cư lâu và có dòng thi ca hồi sinh.
Chị đã trở thành một tượng đài thơ nhỏ nhưng mạnh mẽ, được ghi nhận không chỉ trong cộng đồng Đức–Việt mà còn rộng hơn, đến cộng đồng hải ngoại và độc giả Việt Nam trong nước.
Tác phẩm & Hoạt động nổi bật
Mặc dù làm thơ nhiều nhưng chị khá kín tiếng trong xuất bản – ít ấn hành tập thơ, hướng đến chất lượng và chiều sâu hơn là số lượng.
Nhiều thơ của chị được đọc tại các buổi sinh hoạt cộng đồng, như tại sự kiện “Hội tụ Thơ Việt ở Đức”.
Tóm lại
Kiều Thị An Giang là một nữ thi sĩ giàu nội lực, chọn cách sống và sáng tác âm thầm nhưng thấm sâu, không sa đà vào sự ồn ào hay thị phi.
Dù không nổi bật qua xuất bản dày đặc, chị vẫn để lại dấu ấn đậm nét qua từng câu thơ đầy triết lý, lắng đọng.
Thơ chị được cộng đồng người Việt tại Đức và bạn đọc trong nước đánh giá cao.
Mời các bạn đọc tư liệu văn học dưới dạng pdf (đọc trực tiếp bằng cách click vào trang nội dung và cuộn lên để đọc các trang kế tiếp). Bạn có thể tải về máy tính để phóng to dễ đọc:
Cựu SV 2 Khóa LVC-HTK - ĐHSP Huế 