Cựu SV 2 Khóa LVC-HTK – ĐHSP Huế

Tác giả, Joaquin Nguyễn Hòa

Vai trò, Gửi cho BBC News Tiếng Việt từ San Jose, Hoa Kỳ

9 giờ trước

Quá khứ Chiến tranh Việt Nam, câu chuyện hàn gắn giữa người Việt thời hậu chiến và nhiều vấn đề khác đã được đặt ra trong bối cảnh chính trị nước Mỹ đang có những diễn biến không tiền khoáng hậu.

Trong hai ngày, 18 và 19 tháng 9/2025, tại Đại học U.C. Berkeley đã diễn ra một cuộc hội thảo mang tên Những thách thức của hòa bình: Quan hệ Việt-Mỹ từ năm 1975 (The Challenges of Peace: US-Vietnam Relations since 1975).

Quá khứ đã được liên tục nhắc lại.

Quá khứ này không phải là quá khứ giữa Hà Nội và Washington, mà là quá khứ giữa Hà Nội và Sài Gòn, cụ thể hơn là Sài Gòn nhỏ, những khu cộng đồng người Việt hải ngoại, đông nhất là tại Hoa Kỳ.

Quá khứ đó xuất hiện ngay trong cuộc thảo luận đầu tiên mang tên Nhìn lại và Nhìn về phía trước: Những bài học từ một mối quan hệ đối tác (Looking Backward and Forward: Lessons from a Partnership). Tên của cuộc thảo luận có ý rõ ràng về quan hệ đồng minh giữa Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng hòa (VNCH) trong Chiến tranh Việt Nam. Có hai bài nói về quan hệ đồng minh đó, của ông Hoàng Đức Nhã, cựu Bộ trưởng Bộ Chiêu hồi VNCH, và ông John Negroponte, cựu Đại sứ Mỹ tại VNCH.

Nhưng người ta chú ý nhiều hơn bài của diễn giả Vũ Thanh Thủy, một thông tín viên chiến trường ở VNCH trước năm 1975.

Hà Nội và cộng đồng hải ngoại

Bà Thủy, đến Mỹ bằng con đường vượt biển hiểm nghèo, trong bài nói đầy xúc động của mình, cho rằng quan hệ giữa Hà Nội và cộng đồng người Việt hải ngoại không thể được xây dựng trên một ký ức bị Hà Nội chọn lọc, chỉ viết lịch sử có lợi cho mình.

Vào ngày 30 tháng 4 năm 2025, trong buổi lễ lớn kỷ niệm 50 năm kết thúc chiến tranh tại Thành phố Hồ Chí Minh, trong lời dẫn chương trình của buổi lễ, từ “Mỹ Ngụy” đã giảm tần số xuất hiện, nhưng từ “giải phóng” thì vẫn còn dày đặc. Các tài liệu lịch sử chính thống công khai ở trong nước không có đề cập đến những thảm cảnh thuyền nhân và trại cải tạo, hai thảm cảnh có thể nói là gây chấn thương tinh thần rất lớn cho người Việt hải ngoại.

Trước đó vài ngày, ông Tô Lâm có viết một bài về sự kiện 50 năm kết thúc chiến tranh, trong đó ông nói rằng đừng để chiến tranh vẫn là hố ngăn cách giữa người Việt với nhau.

Tại cuộc hội thảo, trả lời các câu hỏi liên quan đến phát biểu của ông Tô Lâm nói riêng, cũng như của Đảng Cộng sản Việt Nam nói chung về “hòa hợp hòa giải”, ông Hoàng Đức Nhã cho rằng nếu chỉ nói thì rất là rẻ tiền. Ông Hoàng Đức Nhã cũng nói như vậy trong phần trình bày của mình về tương lai quan hệ Việt-Mỹ, trong đó cộng đồng người Việt hải ngoại vẫn có sự tác động vào chính sách của Mỹ.

Vấn đề quan hệ giữa Hà Nội và cộng đồng người Việt hải ngoại được đề cập rõ trong cuộc thảo luận thứ ba, mang tên Những thách thức đi đến sự hòa giải (Challenges to Reconciliation). Trong cuộc thảo luận này có bài của một diễn giả từ Hà Nội, trích dẫn những tài liệu “nội bộ” của Đảng Cộng sản Việt Nam, liên quan đến chính sách của họ đối với người Việt hải ngoại. Một tài liệu lý thú, trước năm 2000, bằng một ngôn ngữ rất rõ ràng không che đậy, nói rằng người Việt tại các quốc gia phương Tây là những người phản bội tổ quốc, được xem như rất phức tạp và nguy hiểm cho an ninh quốc gia của Việt Nam.

Cái nhìn dữ dội và khắc nghiệt này của Đảng Cộng sản chỉ thay đổi sau khi Việt Nam rơi vào cuộc khủng hoảng sâu sắc về kinh tế trong những năm 1980 và sau khi Đổi Mới.

Trong cuộc thảo luận này, diễn giả Alex-Thái Đình Võ có nêu ra một cách tiếp cận mới trong câu chuyện hòa giải, đó là dùng từ hóa giải chứ không phải là hòa giải, và nó là một quá trình, một chiếc cầu, chứ không phải là một điểm đến cụ thể (endpoint). Ông Alex-Thái cũng đề cập đến những vấn đề đã được bàn đến từ lâu nay, đó là việc tìm kiếm người mất tích trong chiến tranh của cả hai bên Việt Nam. Ông cho biết rằng chính ông là người sẽ đưa cho phía Hà Nội những tài liệu liên quan đến bộ đội miền Bắc tử nạn trong chiến tranh. Ông dẫn lời một người được phỏng vấn rằng khi thắp hương thì hãy thắp hết cho tất cả các nấm mồ.

Một diễn giả chính của buổi hội thảo là bà Elizabeth Phù, từng là cố vấn các vấn đề Đông Nam Á cho các tổng thống G.W. Bush và Barrack Obama. Bà không kìm được xúc động khi kể lại câu chuyện gia đình bà từng bị ở tù vì vượt biển, những thảm cảnh của thuyền nhân và con đường đi đến một vị trí quan trọng trong ngành ngoại giao Hoa Kỳ. Bà cho biết rằng bà luôn có những cảm xúc đứng trước những kẻ thù cũ khi chuẩn bị chương trình tiếp đón các nhà lãnh đạo Hà Nội.

Một điều khá thú vị tôi phát hiện ngay sau buổi hội thảo là báo Sài Gòn Giải Phóng của Đảng Cộng sản Việt Nam từng có bài viết về bà Elizabeth Phù khi bà được giữ chức cố vấn các vấn đề Đông Nam Á trong chính phủ Mỹ (bản tiếng Anh), nhưng lược bỏ mất lịch sử bị đi tù và thuyền nhân của bà.

‘Con voi trong phòng’

Một con voi lơ lửng trong phòng mà một số khán giả đã nêu ra trong phần câu hỏi, đó là tình trạng bất an của chính trị Mỹ hiện nay (“Con voi trong phòng” là thành ngữ chỉ vấn đề lớn, ai cũng thấy nhưng lảng tránh, không bàn tới).

Một khán giả nêu lên vấn đề sân golf mà tập đoàn Trump thực hiện ở Việt Nam, gây nên sự phản đối của một số nông dân ở Hưng Yên khi họ bị trưng dụng đất, vị khán giả hỏi rằng liệu rằng chúng ta (nước Mỹ) có tốt hơn họ (Việt Nam). Không có câu trả lời.

Người khán giả ấy cũng đặt câu hỏi với bà Elizabeth Phù, khi bà ca ngợi đất nước đã cưu mang và cho bà con đường đi đến thành công, rằng liệu nước Mỹ có trở lại như xưa? Bà Elizabeth Phù trả lời rằng bà tin tưởng điều đó.

Khi bàn đến những bất đồng giữa người Việt với nhau, bà Liên Hằng Nguyễn, một giáo sư sử học từ Đại học Columbia nhắc mọi người hãy nhìn nước Mỹ hiện tại, để thấy rằng người Mỹ cũng chia rẽ sâu sắc.

Trong cuộc thảo luận về vấn đề hoạt động xã hội ở Việt Nam, với diễn giả là bà Hoàng Thị Minh Hồng từng bị nhà cầm quyền Việt Nam bắt giam vì hoạt động bảo vệ môi trường, và hiện là người tị nạn chính trị tại Mỹ, tôi có hỏi rằng bà có thấy những luật lệ bảo vệ môi trường ở Mỹ hiện đang bị tấn công hay không. Bà nói rằng bà nhận thấy điều đó.

Với tầm quan trọng là một cuộc hội thảo 50 năm kết thúc cuộc chiến, số lượng người tham dự không đông như mong đợi (số chỗ dành cho đăng ký là 170 người), chỉ chưa tới 100 người có mặt trong khán phòng. Nguyên nhân có thể nằm ở tình trạng bất an trong gần một năm qua, trong việc tìm kiếm nguồn kinh phí để tổ chức, sau khi nguồn tài chính quan trọng là Viện Hòa bình bị chính quyền Mỹ hiện tại xóa sổ. Cuối cùng thì hội thảo đã diễn ra, và đó là kết quả của một nỗ lực rất lớn của những người tổ chức.

Tác giả Joaquin Nguyễn Hòa là một người viết tự do sống tại San Jose, California, Hoa Kỳ.

Nguồn: FB. Tnha Nguyen cùng với Nhien Nguyen

***

Những trở ngại trong quan hệ Mỹ-Việt từ sau 1975

Tác giả, Bùi Văn Phú

Vai trò, Gửi cho BBC Tiếng Việt từ Berkeley, California

25 tháng 9 2025

Chiến tranh Việt Nam chấm dứt vào ngày 30/4/1975, ghi dấu sự thất bại của Hoa Kỳ sau 20 năm can dự, qua 5 đời tổng thống.

Cuộc chiến đó đã làm hao tốn xương máu và tài nguyên của các bên tham gia, cùng biết bao giấy mực để ghi lại, phân tích những biến cố, những chính sách và chiến lược.

50 năm sau và thêm 8 đời tổng thống Mỹ, tuy Việt Nam nay không còn là quan tâm của đại đa số quần chúng như thời chiến tranh, nhưng một nước Việt Nam thống nhất về địa lý vẫn nằm trong chiến lược của Mỹ và vẫn được các nhà nghiên cứu về chính trị, sử, xã hội, kinh tế, quốc phòng và những nhà hoạt động môi trường, xã hội dân sự, những người tranh đấu cho dân chủ, nhân quyền quan tâm vì những vấn đề tồn đọng sau chiến tranh và các chính sách của Hà Nội.

Những chủ đề liên quan đã được trình bày trong một hội nghị quốc tế tổ chức vào hai ngày 18 và 19/9/2025 tại Đại học U.C. Berkeley với sự tham dự của nhiều học giả, nghiên cứu sinh từ các đại học Hoa Kỳ, Việt Nam, Singapore, Pháp; cùng các cựu lãnh đạo, phóng viên, nhà hoạt động.

Hội nghị “The Challenges of Peace: US-Vietnam Relations Since 1975” (Các thách thức của hòa bình: Quan hệ Mỹ-Việt từ 1975) do Center for Southeast Asian Studies (Trung tâm Đông Nam Á học, Đại học U.C. Berkeley) và US-VN Research Center (Trung tâm Nghiên cứu Mỹ-Việt, Đại học Oregon, Eugene) phối hợp tổ chức.

Có những đề tài kinh điển như quan hệ ngoại giao Hoa Kỳ-Việt Nam từ 1986 đến 1988 của nghiên cứu sinh Zachary Tayler, Đại học Ohio.

Chính sách “Ngoại giao cây tre” được cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đẩy mạnh như là chủ trương của Việt Nam trong quan hệ với thế giới, đặc biệt là với các cường quốc Nga, Mỹ, Trung. Nhưng nay Tổng Bí thư Tô Lâm không dùng cụm từ đó, và Thủ tướng Phạm Minh Chính cũng chỉ nhắc đến vài lần trong thời gian qua. Theo Tiến sĩ Nguyễn Khắc Giang, hiện đang nghiên cứu tại viện ISEAS-Yusof Ishak (Singapore) và Trung tâm Nghiên cứu Mỹ-Việt, Đại học Oregon, đó có thể là tín hiệu sẽ có những thay đổi trong quan hệ Việt Nam với các cường quốc?

Nhìn lại quá khứ, những bài học rút ra từ quan hệ Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng hòa được đúc kết qua bài nói chuyện của ông Hoàng Đức Nhã, cựu Bí thư của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu, và John Negroponte, cựu Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ trong chính quyền của Tổng thống Richard Nixon.

Ông Nhã cho rằng lãnh đạo Mỹ đã đối xử với lãnh đạo Việt Nam Cộng hòa theo kiểu “đại ca với đàn em” (big guy – small guy) chứ không phải là một đồng minh. Bài học kinh nghiệm cho Hoa Kỳ là nên biết lắng nghe đồng minh của mình, ông nói.

Đại sứ Negroponte nhận định cuộc chiến Việt Nam không phải là chiến tranh du kích mà là quy ước. Tết Mậu Thân du kích miền Nam đã bị Hà Nội thí mạng gần hết và Bắc Việt bắt đầu đem xe tăng vào chiến trường. Sai lầm của Mỹ là sau Mậu Thân, thay vì bắt đầu rút quân, Tướng Westmoreland lại yêu cầu Tổng thống Lyndon Johnson đưa thêm 200.000 lính Mỹ vào chiến trường. Hoa Kỳ đã có tầm nhìn sai khi cho rằng Trung Cộng có ý định nhuộm đỏ Đông Nam Á, mà thực ra Liên Xô khi đó và cho đến sau này mới là quốc gia yểm trợ Hà Nội bành trướng chủ thuyết cộng sản, theo ông.

Về kinh tế, yếu tố Trung Quốc có nhiều ảnh hưởng đến Việt Nam, từ gia nhập WTO đến ký kết các hiệp ước kinh tế song phương với các quốc gia, theo Tiến sĩ Nguyễn Đức Thành từ Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược tại Hà Nội và hiện là giáo sư chính trị học tại Đại học Oregon. Đồ biểu ông đưa ra cho thấy Hoa Kỳ không phải là quốc gia có nhiều dự án FDI đầu tư trực tiếp vào Việt Nam, mà đứng thứ 11, sau Singapore, Hàn Quốc, Trung Quốc, Hong Kong, Đài Loan, Hà Lan v.v… Theo diễn giả, tiền của người Việt từ nước ngoài gửi về không giúp cho phát triển kinh tế mà còn làm chậm lại, như trường hợp của Philippines có lượng kiều hối rất cao.

Về hợp tác quốc phòng, Tiến sĩ Khang Vũ từ Đại học Boston nhận định việc bán vũ khí cho Việt Nam thì Nga vẫn là nguồn cung cấp lớn nhất và thuận tiện hơn vì mua vũ khí của Mỹ có những ràng buộc đi kèm. Do đó, Mỹ và Việt Nam khó có thể trở thành một liên minh an ninh và Hà Nội không thể thoát Trung.

Bài nói chuyện về bia tưởng niệm John McCain bên bờ hồ Trúc Bạch ở Hà Nội có những điều ít người biết. Đó là nơi phi cơ chiến đấu của Thiếu tá John McCain, sau là thượng nghị sĩ và ứng viên tổng thống, bị bắn rơi trong một phi vụ oanh tạc miền Bắc năm 1967 và bị bắt làm tù binh. Theo Giáo sư Christina Schwenkel, Đại học U.C. Riverside, nguyên thủy đó là tấm bia ghi công dân quân đã bắn rơi máy bay và bắt sống được phi công McCain. Từ khi hai nước có quan hệ ngoại giao, nơi đây đã trở thành địa điểm thăm viếng của các dân cử Quốc hội, quan chức quốc phòng Mỹ và gần đây nhất, khi còn tại chức, Tổng thống Joe Biden và Phó Tổng thống Kamala Harris cũng đã đến đặt vòng hoa tưởng niệm. Trong những năm qua, bia này đã được sửa chữa và tu bổ nhiều lần và tùy theo cảm nhận về chiến tranh của khách viếng, hành động đó có thể là để nhớ ơn dân quân đã bắn rơi máy bay Mỹ hay là để tưởng niệm một phi công, anh hùng của nước Mỹ.

Tiến sĩ Andrew Wells-Dang của Viện Hòa bình cho biết trong bài phát biểu của ông rằng Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh ở Thành phố Hồ Chí Minh có dự định được đổi tên thành Bảo tàng Hòa bình, nhưng tình hình lúc này phức tạp trên thế giới có liên quan đến Hoa Kỳ nên chưa thuận tiện. Là người trực tiếp làm việc với đối tác Việt Nam, ông nói rằng đã có những thêm bớt, sắp xếp lại nội dung trưng bày tại bảo tàng theo một dự án được sự hỗ trợ của cơ quan USAID, và điều đó cho thấy quan hệ hai nước dần có nhiều gắn bó hơn. Theo kế hoạch, bảo tàng với sự sắp xếp mới sẽ mở cửa vào giữa năm nay, nhưng vì chính sách mới của Hoa Kỳ đã dẹp bỏ USAID nên dự án phải dừng.

Nhiều đề tài liên quan đến di sản chiến tranh đã được các diễn giả trình bày, từ việc tìm kiếm và xác định hài cốt binh lính còn mất tích, cho đến số phận của Nghĩa trang Quân đội Biên Hòa, nơi chôn cất hàng vạn tử sĩ Việt Nam Cộng hòa.

Tiến sĩ Alex-Thái Đình Võ từ Đại học Công nghệ Texas (TTU) đã nói về số phận của tử sĩ, mà cho đến nay chỉ có lính Mỹ hay bộ độ cộng sản được quan tâm, còn lính Việt Nam Cộng hòa bị bỏ ra ngoài. Trong mong muốn đem lại sự hòa giải, ông đã làm việc nhiều năm để đưa vấn đề Nghĩa trang Quân đội Biên Hòa và số phận lính Việt Nam Cộng hòa còn mất tích vào trong các cuộc thảo luận liên quan đến quan hệ Việt-Mỹ. Đến nay vấn đề này đã được Hoa Kỳ quan tâm, nhưng phía Việt Nam vẫn chưa đồng ý.

Theo nghiên cứu sinh Hà Tiên-Dung từ Đại học Stanford, đó là một quyết định chính trị của Hà Nội, khi từ chối việc Hoa Kỳ đưa người lính Việt Nam Cộng vào nghị trình thương thảo, qua bài nói chuyện của cô về công tác tìm kiếm, xác định những liệt sĩ miền Bắc.

Hòa giải dân tộc cũng được nhiều người gốc Việt tham dự hội thảo nhắc đến, từ diễn giả cho đến khách tham dự. Câu hỏi là làm sao để có hòa giải?

Cựu phóng viên chiến trường và thuyền nhân vượt biển Vũ Thanh Thủy nói rằng Hà Nội chỉ cần thừa nhận lịch sử của học tập cải tạo, lịch sử của thuyền nhân vượt biên, vượt biển.

Tiến sĩ Phạm Thị Hồng Hà từ Viện Sử học Hà Nội nói về các chính sách hòa giải của nhà nước đối với Việt kiều từ sau chiến tranh cho đến cuối thập niên 1990. Sinh viên ban tiến sĩ sử tại Đại học Berkeley, Vincent Trần, đã có bài tham luận về những nỗ lực muốn hòa giải từ phía người Việt hải ngoại, điển hình là tổ chức Tập hợp Dân chủ Đa nguyên, tức nhóm Thông Luận, của ông Nguyễn Gia Kiểng.

Tiến sĩ Alex-Thái đưa đề nghị cần “hóa giải” trước khi có “hòa giải”. Tôi có nêu câu hỏi, nếu Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu đưa 3 đề nghị cụ thể để đem lại hòa giải thì theo ba diễn giả của hội thảo chủ đề “Các thách thức tiến tới hòa giải” (Challenges to Reconciliation) là những đề nghị gì. Nhưng không ai có câu trả lời.

Trong phần nói chuyện của ông Hoàng Đức Nhã, khi hỏi ông nghĩ gì về những tuyên bố của Tổng Bí thư Tô Lâm về một “kỷ nguyên mới” cho đất nước, ông Nhã trả lời rằng ông muốn thấy lãnh đạo Hà Nội “walk the talk”, tức là lời nói phải đi đôi với việc làm, còn chỉ nói suông thì dễ lắm. Ông gợi ý cho trùng tu Nghĩa trang Quân đội Biên Hòa và trả lại tài sản đã tịch thu của dân, của người đã bỏ nước ra đi.

Dù nhiều thập niên đã qua đi, khi nhắc lại quá khứ đau buồn, nhiều diễn giả đã xúc động, trong đó có diễn giả danh dự của hội nghị là bà Elizabeth Phù, một phụ nữ đã từng làm cố vấn phụ trách vùng Đông Á, Đông Nam Á và châu Đại Dương trong Hội đồng An ninh Quốc gia của Tổng thống George W. Bush (con) và Tổng thống Barack Obama.

Bà đã khóc khi kể lại chuyện cùng cha mẹ vượt biên thất bại và bị bắt đưa vào trại cải tạo. Chuyến đi thứ nhì vào năm 1979, gia đình bà cùng 250 người khác ra đến hải phận quốc tế thì tàu bị hỏng máy. Gặp một tàu đánh cá, họ đòi 10 chiếc nhẫn vàng thì mới kéo tàu hư vào bờ. Cha của bà đã gom đủ 10 chiếc nhẫn, bơi qua tàu kia đưa cho họ và sau đó con tàu vượt biển được kéo vào bờ, rồi vào trại Pulau Bidong. Khi đó bà mới 4 tuổi.

Bà tốt nghiệp Đại học U.C. Berkeley với bằng cử nhân chính trị học và thạc sĩ quan hệ quốc tế từ U.C. San Diego. Bà chọn ngành học này vì muốn chu du thế giới. Công việc trong chính phủ của bà là tại Bộ Quốc phòng và nhờ khả năng và tính chuyên cần, bà đã trở thành cố vấn cho hai tổng thống Mỹ và có cơ hội đi đến nhiều quốc gia như từng mơ ước.

Bà nói làm chính sách là đặt quyền lợi nước Mỹ lên trên hết. Khi Tổng thống Barack Obama đón tiếp Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Bạch Ốc, bà có mặt tại đó, trong khi cha của bà tham gia biểu tình ở California để phản đối chuyến viếng thăm của lãnh đạo Hà Nội. Bà hiểu người cha và cộng đồng người Việt có những quan tâm về quê hương, khi có thể bà tìm cách đưa vào chính sách.

Đinh Phương Thảo hiện là sinh viên ban tiến sĩ tại Đại học Michigan, là một nhà hoạt động cho nhân quyền và từng bị giam tù ở Việt Nam. Cô rơi nước mắt khi nhớ về những bạn cùng chí hướng đang còn bị giam tù. Theo cô, từ khi Hoa Kỳ và Việt Nam nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược toàn diện thì những nhà ngoại giao Mỹ và từ các đại sứ quán khác cũng đã ít quan tâm hơn đến những anh chị em ở tù vì lên tiếng tranh đấu cho tự do, dân chủ.

Hoàng Thị Minh Hồng là nhà hoạt động môi trường bị nhà nước cáo buộc trốn thuế, bị kết án tù và phạt tiền. Nhờ can thiệp của Hoa Kỳ, các trường đại học và tổ chức quốc tế, năm ngoái bà đã được qua Mỹ tị nạn. Bà Hồng cho biết các tổ chức xã hội dân sự và NGO hiện nay hoặc do nhà nước kiểm soát hoặc phải giải thể.

Thảo luận chủ đề “Những thách thức cho việc hòa giải” với Giáo sư Nguyễn Thị Liên Hằng (trên bục) Phạm Thị Hồng Hà, Vincent Trần và Alex Thái Đình Võ (Ảnh: Bùi Văn Phú)Nguồn hình ảnh,Bùi Văn Phú

Ngoài những bài nói chuyện về quan hệ hai nước, về hòa giải, hội thảo còn có những nghiên cứu về cách nhìn của giới trẻ về cuộc chiến Việt Nam, qua những dữ liệu từ những thảo luận trên mạng xã hội đã được Tiến sĩ Thủy Nguyễn của Trung tâm Nghiên cứu Việt-Mỹ, Đại học Oregon thu thập và phân tích.

Hay một cuộc thăm dò ý kiến với sự tham gia của 51 sinh viên từ 4 đại học ở Việt Nam về suy nghĩ của các bạn liên quan đến dân chủ, hoạt động sinh viên, thực hiện bởi Hoàng Cẩm Thanh, đang giảng dạy tại Đại học Khoa học Xã hội Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh và Nguyễn Thúc Cường, sinh viên ban tiến sĩ Đại học McGill. Kết quả của thăm dò cho thấy quan điểm của đa số sinh viên rất giống với nhà nước, khiến có ý kiến nói rằng không thể tin được các thăm dò thực hiện trong nước Việt Nam vì ít ai dám nói thật.

Trong lãnh vực văn học là bài thuyết trình của Vinh Phú Phạm, phó giáo sư trường Bard HSEC, về văn chương của người Việt hải ngoại. Theo ông, nhiều tác giả nay không viết về quá khứ chiến tranh, như Ocean Vương với On Earth We’re Briefly Gorgeous và Thao Thai với Banyan Moon mà ông trích dẫn và phân tích. Ông chỉ đề cập đến các tác phẩm bằng tiếng Anh, mà thực ra văn học hải ngoại còn một mảng nữa, ít được giới học thuật nghiên cứu, đó là những tác phẩm tiếng Việt, theo nhận định của Tiến sĩ Alex-Thái Đình Võ.

Đó cũng là điều còn thiếu trong ngành Việt học, mà theo Giáo sư Peter Zinoman trong phần đúc kết sau hai ngày hội thảo, với đường hướng coi Việt Nam là trung tâm, theo ông mảng về Việt Nam Cộng hòa, về những nhà hoạt động và về cộng đồng người Việt ở Mỹ còn nhiều chủ đề cần nghiên cứu.

Qua hội thảo, 15 bài thuyết trình có thể triển khai thành những bài nghiên cứu học thuật để xuất bản trên các tạp chí chuyên ngành.

Kết thúc chương trình, các thành viên của US-VN Research Center tại Đại học Oregon, dưới sự điều hành của Giáo sư Tường Vũ, đã trình bày về các hoạt động, dự án xuất bản, quan hệ và sinh hoạt với cộng đồng người Việt, khuyến khích sinh viên nghiên cứu về Việt Nam để giới học thuật biết đến và hiểu hơn về cộng đồng người Việt ở Mỹ và về một nước Việt Nam Cộng hòa nay không còn nhưng đã từng hiện hữu trong 20 năm.

Trong 30 năm qua, từ ngày Giáo sư Peter Zinoman dạy sử tại Đại học U.C. Berkeley, ông đã đào tạo được một số tiến sĩ sử chuyên về Việt Nam, trong đó có nhiều người gốc Việt: Tường Vũ, Nữ-Anh Trần, Martina Nguyễn, Jenny Phạm, Uyên Nguyễn, Alex Holcombe, Jason Picard và họ đang giảng dạy tại các đại học ở Hoa Kỳ và Việt Nam.

Tác giả Bùi Văn Phú là giảng viên đại học cộng đồng, nhà báo tự do từ vùng Vịnh San Francisco, California.

Nguồn: FB. Tnha Nguyen cùng với Nhien Nguyen

Hoàng Tôn Cát trích NGÀY XƯA THẬT GẦN – chuyển từ California ngày 05 tháng 10 năm 2025.

Xin tùy ý sử dụng.

Sáng 4/10/2025, các anh Nguyễn Khả Nho, Lê Lâu, Nguyễn Hữu Dung, Hồ Đức Huy, Lê Bân thay mặt thân hữu 2 khoá đã đến Nhà Tang lễ Quận 7, TP.HCM đặt vòng hoa với dòng chữ “Cựu sinh viên ĐHSP Huế 2 khoá Lương Văn Can & Huỳnh Thúc Kháng Vô Cùng Thương Tiếc”, thắp hương tiễn biệt cháu Lê Huy Vịnh đột ngột từ trần ngày 2/10 và chia buồn với vợ chồng bạn Võ Thị Vũ ( VH-HTK).

Mặc dù bạn Vũ và gia đình rất sốc trước sự ra đi đột ngột của cháu Vũ ở tuổi 45 còn quá trẻ, để lại vợ và hai con còn quá bé, quá đỗi đau lòng, nhưng nhờ có các con, dâu của Vũ thành đạt, vững vàng lo hết mọi việc hậu sự chu đáo nên vợ chồng Vũ cũng giữ được sự bình tâm, trò chuyện được với bà con, anh em, bạn bè đến thăm viếng.

Vợ chồng bạn Vũ có 3 cháu trai. Cháu Vịnh là con trai trưởng, làm việc tại Nhà máy Đạm Phú Mỹ (thuộc Tập đoàn Dầu khí VN). Sáng 2/10, vợ đi làm và hai con đi học sớm, Vịnh ngủ chưa dậy. Ở nhà máy của Vịnh, vào giờ làm việc đã lâu mà không thấy cháu nên gọi điện thoại cho vợ của Vịnh. Cháu về nhà thì bàng hoàng, phát hiện chồng đã lặng lẽ ra đi tự lúc nào!

Cháu thứ hai của vợ chồng bạn Vũ hiện đang là Phó Tổng Giám đốc Seaprodex VN, một doanh nghiệp lớn của ngành thuỷ sản, có trụ sở đặt ở TP. HCM. Cháu con trai út là Dược sĩ đang làm việc ở BV Đà Nẵng, chưa lập gia đình, đang sống chung với vợ chồng bạn Vũ ở Đà Nẵng.

Trưa mai, 5/10, gia đình, người thân và bạn bè tiễn đưa cháu Lê Huy Vịnh về nơi an nghỉ cuối cùng ở Nghĩa trang Hoa viên Cần Giuộc (Long An cũ), tỉnh Tây Ninh.

Cầu nguyện cho cháu được thanh thản, yên nghĩ ở chốn vĩnh hằng.

Mong hai vợ chồng bạn Vũ giữ gìn sức khoẻ, thân tâm luôn an lạc!

Lê Bân (SĐ-HTK)

Vào ngày 3 tháng 4 năm 2025, NASA đã bổ nhiệm Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Hammock Koch và phi hành gia người Canada Jeremy Hansen làm Phi hành đoàn Artemis II bay quanh Mặt Trăng. Josh Valcarcel/NASA JSC

T.J. Muscaro

Ngày 29 tháng 9 năm 2025 Cập nhật: Ngày 30 tháng 9 năm 2025

HOUSTON–Họ gọi con tàu này là Integrity (Con tàu Chính trực).

Tàu vũ trụ Orion được giao nhiệm vụ cho sứ mệnh Artemis II (Artemisia: cây ngải cứu) của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Quốc gia (NASA) cuối cùng đã được đặt tên.

Con tàu sẽ chở các phi hành gia NASA Reid Wiseman, Victor Glover và Christina Koch, cũng như phi hành gia người Canada Jeremy Hansen, trong chuyến bay có người lái đầu tiên quanh Mặt Trăng sau hơn 50 năm. Và chuyến bay đó có thể diễn ra sớm nhất là vào tháng 2 năm 2026.

Trong khi Integrity đang chuẩn bị được đưa lên đỉnh tên lửa đẩy Hệ thống Phóng Không gian khổng lồ của NASA tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở Florida, phi hành đoàn Integrity cùng các giám đốc, quản lý và nhân viên hỗ trợ của sứ mệnh đã dành hai ngày tại Trung tâm Vũ trụ Johnson ở Houston, cung cấp cho The Epoch Times và các đơn vị truyền thông khác một cái nhìn thoáng qua về sứ mệnh này.

Sứ mệnh này có cơ hội phá vỡ một số kỷ lục thời Apollo và bao gồm một số thí nghiệm khoa học đột phá nhằm tìm hiểu cách không gian sâu thẳm ảnh hưởng đến con người.

Các phi hành gia và nhân viên mặt đất nhấn mạnh rằng Artemis II trước hết là một chuyến bay thử nghiệm, và thành công của nó sẽ được quyết định bởi thành công của Artemis III.

Chuyến bay thử nghiệm

Artemis II dự kiến ​​sẽ phóng từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở Florida vào mùa xuân năm sau.

“Phi hành đoàn đã sẵn sàng. Họ đang hoàn thành khóa huấn luyện cuối cùng. Chúng tôi đang hoàn tất khóa huấn luyện cuối cùng tại trung tâm điều khiển”, giám đốc chuyến bay Artemis II, Jeff Radigan, chia sẻ với tờ The Epoch Times vào ngày 24 tháng 9. “Tất cả chúng tôi đều đã sẵn sàng. Và vì vậy, chúng tôi chỉ cần đảm bảo tất cả các bước kiểm tra cuối cùng, rồi đến bệ phóng và có thể cất cánh.”

Artemis II sẽ là chuyến bay có người lái đầu tiên trong hệ thống thám hiểm không gian sâu của NASA. Sứ mệnh này có thể được phóng từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy sớm nhất là vào tháng 2 năm 2026. Nó sẽ mở đường cho Artemis III, sứ mệnh đưa người Mỹ trở lại bề mặt Mặt Trăng. NASA

Theo Lakiesha Hawkins, quyền Phó Giám đốc Điều hành của Ban Giám đốc Phát triển Hệ thống Thám hiểm, mục tiêu của NASA là phóng chậm nhất vào tháng 4 năm 2026. Tuy nhiên, thời gian phóng có thể mở sớm nhất là vào ngày 5 tháng 2 năm 2026.

Khi thời gian đó mở, bà cho biết sẽ có “các đợt phóng” kéo dài từ bốn đến tám ngày mỗi tháng. Nếu họ quyết định phóng vào một trong những thời gian đầu đó, rất có thể đó sẽ là một đợt phóng vào buổi tối.

Glover đã cung cấp một phác thảo chi tiết về hai ngày đầu tiên của nhiệm vụ cho các thành viên báo chí vào ngày 24 tháng 9.

Ngày đầu tiên của nhiệm vụ bắt đầu bảy giờ trước khi phóng, khi phi hành đoàn và các nhóm mặt đất thực hiện những bước chuẩn bị cuối cùng. Artemis II sẽ được phóng trên tên lửa mạnh nhất đang hoạt động, tạo ra lực đẩy 8,8 triệu pound.

Sau khi tách khỏi các tên lửa đẩy nhiên liệu rắn và tầng chính, Integrity sẽ lên quỹ đạo nhờ bộ tăng áp tầng trên.

Khi đã vào quỹ đạo và động cơ tầng trên ngừng hoạt động, phi hành đoàn sẽ bắt đầu thử nghiệm các hệ thống quan trọng, bao gồm lắp đặt nhà vệ sinh và hệ thống nước trên tàu.

Glover cho biết ông và phi hành đoàn sẽ hoàn thành một vòng quỹ đạo trong khoảng thời gian 90 phút, di chuyển với tốc độ tương đương với Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), sau đó khởi động lại tầng trên để đạt đến quỹ đạo Trái Đất cao, cách bề mặt Trái Đất gần 64.000 km.

Tại điểm cao nhất trên quỹ đạo, được gọi là “điểm cực đại”, Integrity và mô-đun dịch vụ của nó, do Cơ quan Vũ trụ Châu Âu chế tạo, sẽ tách khỏi tên lửa đẩy. Wiseman và Glover sau đó sẽ điều khiển Integrity bằng tay, sử dụng tên lửa đẩy bị hỏng làm mục tiêu cho một cuộc trình diễn gặp gỡ.

Một cần cẩu đang di chuyển tàu vũ trụ Artemis II Orion của NASA tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở Florida vào ngày 21 tháng 3 năm 2025. Sau khi lắp ráp, Orion sẽ được tiếp nhiên liệu, tích hợp với hệ thống hủy bỏ phóng và được đưa đến tòa nhà lắp ráp để xếp chồng lên Hệ thống Phóng Không gian, phục vụ cho việc chuẩn bị phóng Artemis II. Glenn Benson/NASA

“Chúng tôi sẽ đảm bảo chất lượng bay của tàu vũ trụ Orion phù hợp với các nhiệm vụ phức tạp hơn, nơi chúng tôi sẽ kết nối với tàu đổ bộ hoặc đến cổng, trạm vũ trụ quay quanh Mặt Trăng,” ông giải thích. “Và sau khi hoàn thành việc đó, chúng tôi sẽ tiếp tục cấu hình lại khoang tàu để đảm bảo nó sẵn sàng cho chúng tôi sinh sống và làm việc trong chín ngày tiếp theo.”

Sau đó, phi hành đoàn sẽ chợp mắt một chút, thức dậy giữa đêm để khởi động động cơ mô-đun dịch vụ, rồi lại ngủ tiếp.

Trong khi đó, giám đốc chuyến bay Jeff Radigan giải thích rằng Integrity sẽ bay vòng quanh Trái Đất, giảm độ cao từ gần 40.000 dặm xuống điểm thấp nhất, hay cận điểm, chỉ 100 hải lý.

Chính tại thời điểm đó, nếu được bật đèn xanh, phi hành đoàn sẽ khởi động động cơ và bắt đầu quá trình phun xuyên Mặt Trăng, sự kết hợp giữa hướng đi và tốc độ sẽ đưa họ rời xa Trái Đất và hướng tới Mặt Trăng.

Chỉ sau đó, Glover cho biết, anh và các thành viên phi hành đoàn mới có được giấc ngủ bình thường và kết thúc “ngày” đầu tiên.

Phi công tàu Artemis II, Victor Glover, phát biểu trong buổi họp báo tại Trung tâm Vũ trụ Johnson ở Houston vào ngày 24 tháng 9 năm 2025. Glover và ba phi hành gia khác sẽ dành khoảng 10 ngày để thử nghiệm các hệ thống tàu vũ trụ trong không gian sâu thẳm, đây là sứ mệnh có người lái đầu tiên quanh Mặt Trăng sau hơn 50 năm. T.J. Muscaro/The Epoch Times Việc vượt qua eo biển sâu thẳm giữa Trái Đất và Mặt Trăng sẽ mất bốn ngày, trong thời gian đó, các hệ thống của Integrity sẽ được kiểm tra thêm và các lần đốt để hiệu chỉnh hướng bay sẽ được thực hiện.

“Đây là một chuyến bay thử nghiệm, vì vậy chúng tôi sẽ kiểm tra toàn bộ hệ thống, đảm bảo mọi thứ đã sẵn sàng”, Radigan nói.

Lựa chọn cao cấp

Phi hành đoàn Artemis II nói rằng thành công đồng nghĩa với việc bị “lãng quên” NASA cho biết Artemis II có thể khởi động sứ mệnh bay ngang qua Mặt Trăng vào đầu tháng 2 năm 2026 Chuyến bay kiểm tra sau đó sẽ bị gián đoạn vào Ngày 6 do chuyến bay ngang qua Mặt Trăng. Radigan cho biết, tùy thuộc vào vị trí của Mặt Trăng, phi hành đoàn sẽ bay ngang qua Mặt Trăng ở khoảng cách từ 5.000 đến 9.000 hải lý. Ông và các quan chức khác cho biết nó sẽ xuất hiện bên ngoài cửa sổ với kích thước bằng một quả bóng rổ khi được giơ lên ​​cách một cánh tay. Phi hành đoàn sẽ có ba giờ để quan sát và chụp ảnh Mặt Trăng, sau đó sẽ mất liên lạc vô tuyến trong 45 phút khi bay quanh Mặt Trăng.

Họ sẽ đi theo cái gọi là “quỹ đạo trở về tự do”, tận dụng lực hấp dẫn của Mặt Trăng để quay đầu và quay trở lại Trái Đất mà không cần sử dụng nhiên liệu.

Hành trình trở về sẽ bao gồm việc kiểm tra hệ thống, cũng như tháo dỡ và cất gọn tất cả các hạng mục sinh hoạt mà họ đã chuẩn bị từ ngày đầu tiên để chuẩn bị cho việc tái nhập.

Dự kiến ​​sẽ có một vài lần đốt điều chỉnh hướng bay trong suốt chuyến trở về, tiếp theo là một lần đốt cuối cùng để đưa Integrity vào đúng góc cần thiết cho việc tái nhập. Sau đó, tàu sẽ ngắt kết nối với mô-đun dịch vụ và quay ngược lại để hướng tấm chắn nhiệt về phía khí quyển.

Các phi hành gia cho rằng Artemis II có thể chạm vào khí quyển với tốc độ khoảng 28.900 dặm/giờ, gấp 39 lần tốc độ âm thanh. Quá trình tái nhập sẽ làm chậm tốc độ xuống còn 15 dặm/giờ, tại thời điểm đó, dù chính của Integrity sẽ thả tàu xuống Thái Bình Dương, ngoài khơi bờ biển Nam California.

Kiểm tra sự sống trong khoang tàu

Artemis II không chỉ là một chuyến bay thử nghiệm về mặt điều khiển bay. Đây là chuyến bay thử nghiệm mọi khía cạnh về cách phi hành đoàn sẽ sống và làm việc bên trong khoang tàu Orion.

Được phân công phụ trách bảng điều khiển Hoạt động Nội bộ tại Trung tâm Kiểm soát Nhiệm vụ, Michael Doll chia sẻ với The Epoch Times rằng nhóm của ông chịu trách nhiệm về “tất cả mọi thứ bên trong tàu”. Họ cũng sẽ được giao nhiệm vụ đảm bảo Wiseman, Glover, Koch và Hansen thực hiện đúng tiến độ các quy trình khác nhau, chẳng hạn như lắp đặt, tháo dỡ và cất giữ tất cả thiết bị trên tàu – từ máy theo dõi bức xạ đến nhà vệ sinh.

“Hầu như bất cứ thứ gì phi hành đoàn chạm vào hoặc tương tác hàng ngày đều là hệ thống của chúng tôi”, ông nói. @***@ Doll cho biết ông đã làm việc trực tiếp với các thành viên phi hành đoàn dự phòng và chính trong các mô phỏng, cũng như các nhà thầu vận chuyển hàng hóa của NASA, để đảm bảo mọi thứ bên trong khoang tàu được lắp đặt thuận tiện và hiệu quả nhất có thể.

Trong suốt chuyến bay, Doll cho biết các phi hành gia sẽ thử nghiệm các quy trình ứng phó khẩn cấp như mặc bộ đồ bay áp suất và thực hiện các biện pháp bảo vệ bản thân khỏi các đợt bức xạ mặt trời.

NASA yêu cầu các phi hành gia phải tập thể dục trong bất kỳ nhiệm vụ nào kéo dài hơn chín ngày. Trong khi Artemis II gần như vượt qua giới hạn đó, phi hành đoàn sẽ thử nghiệm một thiết bị tập luyện hoàn toàn mới, từng cái một, được gọi là bánh đà, cũng như các phương pháp để đảm bảo ba thành viên còn lại của phi hành đoàn có thể tối ưu hóa thời gian của họ càng nhiều càng tốt.

Nhưng hoạt động trong tàu vũ trụ có khả năng thu hút sự chú ý nhất sẽ là khi phi hành đoàn quan sát Mặt Trăng.

Bộ phận điều khiển sứ mệnh Artemis II đang chuẩn bị cho vụ phóng sắp tới tại Trung tâm Vũ trụ Johnson ở Houston vào ngày 24 tháng 9 năm 2025. Đội ngũ mặt đất quản lý tất cả các hoạt động trên tàu, đảm bảo các phi hành gia thực hiện đúng lịch trình cho các quy trình như lắp đặt, tháo dỡ và cất giữ thiết bị – từ máy theo dõi bức xạ đến nhà vệ sinh. T.J. Muscaro/The Epoch Times

Nhìn Thấy Điều Chưa Mắt Người Thấy

Wiseman, Glover, Koch và Hansen sẽ có ba giờ để quan sát Mặt Trăng vào Ngày thứ 6 của sứ mệnh.

Kelsey Young, trưởng nhóm khoa học mặt trăng của Artemis II, và toàn bộ nhóm khoa học mặt đất mặt trăng hy vọng rằng phi hành đoàn sẽ nhìn thấy một phần của 60% bề mặt Mặt Trăng mà chưa từng có mắt người nào nhìn thấy.

Trong chuyến bay ngang qua của Integrity, nhóm khoa học Artemis II sẽ ở trong một phòng hỗ trợ được thiết kế đặc biệt với bản đồ tương tác của Mặt Trăng. Tại đây, họ sẽ lắng nghe những quan sát của phi hành đoàn và chuyển tiếp các câu hỏi cũng như chỉ dẫn thông qua đại diện của họ ở bộ phận kiểm soát nhiệm vụ đến giám đốc chuyến bay và kiểm soát viên chuyến bay chịu trách nhiệm trao đổi với phi hành đoàn, được gọi là CAPCOM.

Nhiều mục tiêu tiềm năng đã được chọn, bao gồm Hố Tsiolkovsky, Lưu vực Orientale và Lưu vực Apollo.

Phần lớn trọng tâm của các nhà khoa học sẽ tập trung vào mặt xa của Mặt Trăng, nơi mà các sứ mệnh Apollo đã tránh để họ có thể hạ cánh xuống mặt gần được chiếu sáng. Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng hy vọng sẽ quan sát được càng nhiều cực Nam của Mặt Trăng càng tốt trước khi Artemis III hạ cánh xuống đó.

Mặc dù tàu vũ trụ không người lái đã có thể lập bản đồ đầy đủ bề mặt Mặt Trăng, nhưng các nhà lãnh đạo sứ mệnh nhấn mạnh rằng không có công cụ quan sát nào tốt hơn mắt người.

Các nhà khoa học về Mặt Trăng nói với The Epoch Times rằng mặt xa càng được chiếu sáng thì càng tốt. Tuy nhiên, họ vẫn còn phụ thuộc vào tất cả các yếu tố khác của sứ mệnh, và họ sẽ không biết chắc chắn phần nào của Mặt Trăng có thể nhìn thấy được cho đến khi Artemis II thực hiện quá trình tiêm xuyên Mặt Trăng.

Khi đã khởi hành, nhóm khoa học sẽ có bốn ngày để xác định bất kỳ mục tiêu cụ thể nào và yêu cầu phi hành đoàn điều chỉnh tư thế để đảm bảo tầm nhìn tốt nhất có thể về bất kỳ mục tiêu nào.

Họ cũng có các mục tiêu dự phòng tùy thuộc vào pha của Mặt Trăng và cách ánh sáng Mặt Trời chiếu xuống bề mặt. Các quan sát ưu tiên có thể thay đổi từ việc ghi lại các sắc thái màu khác nhau sang việc chụp lại đường viền mới được xác định của các miệng hố, hoặc thậm chí bao gồm việc ghi lại các vụ va chạm thiên thạch nổi bật giữa các vùng tối.

Juliane Gross (phải), trưởng nhóm quản lý Artemis, và Cynthia Evans (trái), Trưởng nhóm Đào tạo Khoa học Mặt Trăng và Tích hợp Chiến lược của Artemis, giải thích về các loại đá mà họ hy vọng sẽ tìm thấy ở các vị trí khác nhau trên bề mặt Mặt Trăng, tại Trung tâm Vũ trụ Johnson ở Houston vào ngày 23 tháng 9 năm 2025. T.J. Muscaro/The Epoch Times

Các phi hành gia đã dành nhiều tuần để đào tạo địa chất, và các nhà khoa học tin tưởng rằng những mô tả bằng lời nói, phác thảo và ảnh chụp của họ về những gì họ nhìn thấy trên bề mặt Mặt Trăng có thể cung cấp những hiểu biết đáng kể. Ví dụ, màu sắc có thể gợi ý sự hiện diện của một số khoáng chất nhất định, và đường viền xác định của các đặc điểm địa hình có thể cung cấp những hiểu biết mà các phương pháp chụp ảnh trước đây chưa thể nắm bắt được.

Nhưng quan sát địa chất Mặt Trăng này chỉ là một trong bốn nhiệm vụ khoa học được phóng trên tàu Artemis II.

Phi hành gia và Đối tượng Thử nghiệm

Wiseman, Glover, Koch và Hansen sẽ không chỉ là phi hành gia mà còn là đối tượng thử nghiệm cho nhiều thí nghiệm khoa học về con người nhằm tìm hiểu rõ hơn về cách không gian sâu thẳm ảnh hưởng đến cơ thể con người. Một trong những thí nghiệm đó được gọi là AVATAR. Viết tắt của “Phản ứng Tương tự Mô của Phi hành gia Ảo”, chương trình này sẽ mang các tế bào gốc và tế bào tiền thân tạo máu, có nguồn gốc từ tủy xương, vào trong các con chip có kích thước gần bằng một ổ đĩa USB, mô phỏng cách các mô khác nhau như não, tim, gan và các cơ quan khác phản ứng với các tác nhân gây căng thẳng môi trường trong không gian sâu thẳm, chẳng hạn như phơi nhiễm bức xạ.

(Từ trái sang phải) Phi hành gia Artemis II Victor Glover, phi công; Reid Wiseman, chỉ huy; Christina Hammock Koch, chuyên gia sứ mệnh; và phi hành gia người Canada Jeremy Hansen, chuyên gia sứ mệnh, chụp ảnh cùng mô-đun phi hành đoàn Artemis II tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở Cape Canaveral, Florida, vào ngày 8 tháng 8 năm 2023. Chandan Khanna/AFP qua Getty Images

Mỗi “chip nội tạng” này đều mang các tế bào được lấy từ phi hành đoàn và có thể được sử dụng để giúp lựa chọn các phương pháp điều trị y tế và dược phẩm cụ thể cho từng phi hành gia.

“Chúng tôi đang thực hiện một nghiên cứu về dấu hiệu miễn dịch sinh học”, Koch, người đã có kinh nghiệm với chương trình AVATAR khi cô ở trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) lần cuối, giải thích. “Một điều thú vị về môi trường không gian là nó thực sự thay đổi hệ thống miễn dịch của cơ thể chúng ta, và điều đó thực sự quan trọng đối với chúng tôi và bạn bè của chúng tôi. Nhiều người trong chúng tôi đã trải nghiệm những điều đó khi lên ISS, và chúng tôi sẽ thực sự phải kiểm soát điều đó cho các sứ mệnh dài hạn.”

Một dự án khác có tên là ARCHeR, viết tắt của Artemis Research for Crew Health & Readiness (Nghiên cứu Artemis về Sức khỏe & Sự sẵn sàng của Phi hành đoàn), tập trung vào sức khỏe, thói quen ngủ và hoạt động của các phi hành gia trong các sứ mệnh Artemis.

 “Chúng tôi đang tìm hiểu về con người, cách chúng ta thực sự vượt qua những sứ mệnh thám hiểm không gian sâu thẳm và đầy khó khăn này,” Koch nói. “Chúng tôi học về nhận thức, về giấc ngủ, vệ sinh, và cách chúng ta có thể hoạt động tối đa khi ở trong những môi trường này.”

Phi hành gia Randy Bresnik của NASA chuẩn bị thu thập mẫu nước bọt khô trên Trạm Vũ trụ Quốc tế. Quá trình này, giúp các nhà khoa học nghiên cứu cách hệ thống miễn dịch bị ảnh hưởng bởi các chuyến bay vũ trụ và sẽ là một phần của sứ mệnh Artemis II, bao gồm việc thấm nước bọt lên một loại giấy đặc biệt được lưu trữ trong các tập sách bỏ túi. NASA

Dự án thứ ba do Chương trình Nghiên cứu Con người của NASA, có tên là Standard Measures, vận hành. Hiện đã thu thập dữ liệu từ các sứ mệnh lên Trạm Vũ trụ Quốc tế, Standard Measures sẽ sử dụng Artemis để mở rộng cơ sở dữ liệu của mình sang du hành vũ trụ sâu.

Các quan chức NASA giải thích rằng các biện pháp tiêu chuẩn sẽ bao gồm đánh giá tâm lý, đo chiều cao đầu và chuyển động cơ thể trước và sau nhiệm vụ, lấy máu để kiểm tra tình trạng dinh dưỡng, sức khỏe tim mạch và hệ miễn dịch.

“Về cơ bản, nó bao gồm mọi thứ bạn có thể nghĩ đến để đo lường về cơ thể con người và lưu trữ chúng vào một kho lưu trữ,” Koch nói. “Vì vậy, những điều chúng ta thậm chí chưa nghĩ đến, những câu hỏi mà chúng ta thậm chí chưa nghĩ đến là cần phải trả lời, và có lẽ các phương pháp để trả lời những câu hỏi thậm chí còn chưa được phát minh ra vẫn có thể được áp dụng cho tất cả những người đã bay vào vũ trụ trong tương lai nhờ kho lưu trữ thông tin này.”

Khi Artemis II được phóng lên vũ trụ, nó cũng sẽ triển khai bốn vệ tinh khối lập phương vào quỹ đạo, tập trung vào một số chủ đề, bao gồm bức xạ và các hệ thống thông tin liên lạc trong tương lai.

Ngay khi các phi hành gia trở về, họ sẽ được yêu cầu thực hiện các nhiệm vụ vật lý để giúp hiểu được tác động của quá trình chuyển đổi từ môi trường vi trọng lực sang môi trường hấp dẫn như Mặt Trăng hoặc Sao Hỏa đối với cơ thể con người.

“Điều này càng quan trọng hơn khi chúng ta nghĩ đến việc du hành đến những địa điểm xa hơn như Sao Hỏa, nơi chúng sẽ di chuyển trong nhiều tháng trước khi chúng ta mong đợi chúng hoạt động trên bề mặt,” Jacob Bleacher, nhà khoa học thám hiểm hàng đầu của NASA, cho biết. “Vì vậy, đây thực sự là cơ hội đầu tiên, một trong những cơ hội đầu tiên của chúng tôi để bắt đầu nghiên cứu phản ứng của con người đối với sự chuyển đổi trọng lực đó. Chúng tôi dự định sẽ tận dụng tối đa cơ hội này.”

Các thành viên phi hành đoàn Artemis II là Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch và Jeremy Hansen tham gia khóa đào tạo tại Cơ sở Mô hình Tàu vũ trụ tại Trung tâm Vũ trụ Johnson ở Houston vào ngày 30 tháng 1 năm 2025. Mark Sowa/NASA

Nhìn về phía trước: Artemis III và hơn thế nữa

Cùng với khoa học đột phá và chuyến bay có người lái đầu tiên của tàu vũ trụ Orion, Artemis II sở hữu rất nhiều thành tựu đầu tiên và có tiềm năng phá vỡ kỷ lục khoảng cách từ Trái Đất của Apollo 13 và kỷ lục tốc độ của Apollo 10. Việc đây là chuyến bay có người lái đầu tiên quanh Mặt Trăng sau hơn 50 năm tự nó đã rất quan trọng.

Tuy nhiên, chỉ huy của tàu đã phát biểu với báo chí rằng ông hy vọng sứ mệnh của mình sẽ là quân cờ domino đầu tiên kích hoạt phản ứng dây chuyền mở rộng của loài người vào không gian sâu thẳm.

“Tôi hy vọng chúng ta bị lãng quên,” ông nói vào ngày 24 tháng 9. “Nếu chúng ta bị lãng quên, thì Artemis đã thành công. Chúng ta có con người trên Sao Hỏa. Chúng ta có con người trên các mặt trăng của Sao Thổ. Chúng ta đang mở rộng vào hệ Mặt Trời.”

Glover khẳng định quan điểm đó nhưng tập trung vào tương lai gần hơn và Artemis III.

 “Thành công của sứ mệnh này được xây dựng dựa trên việc bàn giao điểm xuất phát cho Artemis III, tạo tiền đề cho đất nước chúng ta và các đối tác quay trở lại bề mặt Mặt Trăng”, ông nói.

Tiếp nối thành công của Artemis II vào mùa xuân năm 2026, Artemis III dự kiến ​​sẽ là chuyến đổ bộ có người lái đầu tiên lên Mặt Trăng kể từ Apollo 17 hơn 50 năm trước. Dự kiến ​​phóng vào giữa năm 2027, sứ mệnh kéo dài 30 ngày đến cực Nam Mặt Trăng vẫn chưa có phi hành đoàn được xác nhận và vẫn phụ thuộc vào khả năng của SpaceX trong việc cung cấp Hệ thống Hạ cánh Có Người lái vào thời điểm đó.

Sau đó, sứ mệnh của Artemis IV sẽ là kết nối và lắp đặt hai phần của trạm vũ trụ Gateway trên quỹ đạo Mặt Trăng.

 Những sứ mệnh này, cũng như tất cả các sứ mệnh Artemis trong tương lai, đều dựa vào tàu vũ trụ Orion, điều đó có nghĩa là tất cả đều phụ thuộc vào sự thành công của Integrity và Artemis II.

(Trên) Nhóm Hệ thống Mặt đất Thám hiểm của NASA lắp đặt bộ chuyển đổi tầng phóng lên tầng lõi của Hệ thống Phóng Không gian Artemis II trên bệ phóng di động tại Tòa nhà Lắp ráp Phương tiện tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở Florida vào ngày 3 tháng 4 năm 2025. Bộ chuyển đổi hình nón kết nối tầng trên với tầng đẩy đông lạnh tạm thời và che chắn máy tính bay, hệ thống điện tử hàng không và hệ thống điện trong quá trình phóng và cất cánh.

(Dưới) Tầng lõi Artemis II được nâng lên High Bay 3 bên trong Tòa nhà Lắp ráp Phương tiện tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở Florida vào ngày 23 tháng 3 năm 2025. Isaac Watson/NASA, Frank Michaux/NASA

T.J. Muscaro

Có trụ sở tại Tampa, Florida, TJ chủ yếu đưa tin về thời tiết và chính trị quốc gia.

Nguồn: https://www.theepochtimes.com/article/a-behind-the-scenes-look-at-nasas-moon-mission-preparations-5921298?utm_source=Morningbrief&src_src=Morningbrief&utm_campaign=mb-2025-09-30&src_cmp=mb-2025-09-30&utm_medium=email&est=0ZxfPTPR4PwTohGIZumqDE4g5POvXbyaLZ6KAJQ%2BP3SLlm%2BJTH7Rksjoo7kvGixoaFxg

Tiếp theo: Xem thêm Nông dân trồng lúa hữu cơ California đang chuẩn bị cho mùa màng bội thu

Hoàng Tôn Cát trích NGÀY XƯA THẬT GẦN – chuyển từ California ngày 03 tháng 10 năm 2025.

Xin tùy ý sử dụng.

Vài chữ gởi các bạn 2 khóa Sư Phạm Lương Văn Can và Huỳnh Thúc Kháng:

Hôm 11 tháng 9 năm 2025, Thái Cát có gởi về các bạn chuyện Huyết Nguyệt tức Trăng Máu xảy ra từ ngày 07 tháng 9 năm 2025. Chuyện nhỏ như hạt cỏ, nhưng to lò lò như con bò mộng Giải Phóng. Chẳng ai thèm để ý mần chi cho phí thì giờ. Ngay cả chuyện Tập Cận Bình thổi cơn bão số 9 từ Quảng Đông xuống nước An Nam trong cuối tháng 9 năm 2025 cũng nhỏ như hạt cỏ trong chuồng thỏ để cứu đập Tam Hiệp. Bão số 10 có nhằm nhò chi mà lo. Cách thức trồng tỉa gieo hạt của Giải Phóng trong gió táp mưa sa bão quét tuyệt vời nên ngườii dân Việt Nam lo chi “Đói!”.

Sư Phạm Đại Học Huế của hai khóa Lương Văn Can và Huỳnh Thúc Kháng chi có đủ khả năng “Làm Bích Báo Trong Ngày” thật là đáng lãnh bằng Ban Khen của Siêu Giải Phóng Dân Chủ Tiến Bộ thứ 175 trên Thế Giới!

Vui mừng trong chiến thắng Giải Phóng mưa bão lũ quết, Thái Cát gởi các bạn 2 khóa Sư Phạm Lương Văn Can và Huỳnh Thúc Kháng nghe lời bâng quơ về mấy “Thằng” giữ nước (Lời cụ lớp Đệ Thất (Xếp Ti Dèm) Nguyễn Sinh Cung dạy con dân nước Việt) nói về chuyện mưa bão tào lao rơi xuống đất nước Việt trong suốt hơn mười (10) năm nay! Đồ “Mấy Cái Thằng” Muôn năm Bất Diệt! Đừng Nghe cái Thằng “NGỨT” nói! Hãy nhìn Cái Thằng “NGỨT” làm! Amen!

Mưa Đỏ! Mưa Máu! Huyết Nguyệt! Đố Biết! Nên xem cho biết!

Bây chừ là cơn bão thứ 11, có tên là bão Matmo. Chưa có “Mất Mô!”. Vẫn còn đây nì. Và tìm xem có loại lúa “Thần Nông” mô có thể cấy trồng trong nước lụt gió bão như ri không hè? Vô AI hay ASI thử coi!?

“Lại nữa, nghe tin cô Châu Thể  Liễu Trang, chủ khách sạn 15 phòng trên đường Võ Thị Sáu, cách trường Đại Học Sư Phạm Huế nửa cây số, cho những người tị nạn bão lụt số 9, số 10 và số 11 ăn ở khỏi phải trả tiền cho đến ngày hoàn toàn tan gió bão nước lụt. Nếu người tị nạn quá tải, cô Liễu Trang còn có ba (3) biệt thư nơi cao ráo là ba căn villa ở phường Thủy Xuân, An Cựu và Long Thọ, TP Huế sẽ cho những người tị nạn bão lụt đến tạm trú. Nguồn: https://dantri.com.vn/du-lich/chu-khach-san-o-hue-mo-cua-mien-phi-don-nguoi-dan-du-khach-tranh-bao-20250929101244864.htm, – https://vnexpress.net/ba-chu-khach-san-mo-cua-don-nguoi-dan-tranh-bao-4944712.html, – https://mucwomen.com/ba-chu-khach-san-mo-cua-don-dan-tranh-bao.html  … vân vân.

 “Cô  Lê Nguyễn Linh Đan, 18 tuổi, sinh viên năm nhất trường Đại học Ngoại ngữ Đại học Huế, xin cô Châu Thể  Liễu Trang cho tạm trú 3 ngày qua cơn nước lụt… chị Phan Hoàng Dung, sinh năm 1997, nhà ở khu vực Quảng Thành nay thuộc phường Hóa Châu là nơi vừa xảy ra lốc xoáy. Khu vực nơi chị sinh sống nhiều nhà dân bị tốc mái gây hư hỏng nặng. Dự sinh con ngày 29/9 nên chị Dung và chồng phải rời nhà sớm, liên hệ với chủ khách sạn Liễu Trang để xin lưu trú vài hôm chờ ngày chuyển bụng vô Nhà Thương Lớn. Cô Châu Thể Liễu Trang chấp nhận hết!…”

Dự báo hướng đi của bão Matmo. Ảnh: NCHMF (Thái Cát: Hình như cơn bão 11 ni cũng bắt nguồn từ Guam?!)

Trời mưa lụt lội lạnh lẽo, trùm mền nghe cái “THẰNG Lê Ni” tán láo về Trăng Máu: https://www.youtube.com/watch?v=l7PUBmgiB5o

Hoàng Tôn Cát trích NGÀY XƯA THẬT GẦN – chuyển từ California ngày 03 tháng 10 năm 2025.

Xin tùy ý sử dụng.

Tin tức từ Úc Đại Lợi

Dương Lan Lan (Yang Lanlan) đã thu hút nhiều đồn đoán về danh tính của cô, với nhà báo Sheng Xue ở Canada cho rằng cô có thể là con gái ngoài giá thú của Tập Cận Bình.

Cindy Li 10/1/2025|Cập nhật: 10/2/2025 0:00 5:09

Một vụ tai nạn xe hơi hạng sang ở Sydney liên quan đến Dương Lan Lan, một cô gái giàu có bí ẩn được cho là có quan hệ với các nhà lãnh đạo chính trị Trung Quốc, đã khiến bị cáo xin thêm thời gian để chuẩn bị cho việc bào chữa tại tòa.

Vụ án đã được đưa ra tòa để điều trần lần thứ hai vào ngày 26 tháng 9 tại Tòa án Địa phương Downing Centre ở Sydney. Yang đã không xuất hiện trực tiếp và cũng không đưa ra lời bào chữa cho các cáo buộc. Vụ án đã bị hoãn lại một lần nữa.

Vụ tai nạn xe hơi xảy ra tại Rose Bay, một vùng ngoại ô giàu có của Sydney, vào ngày 26 tháng 7. Yang được cho là đã sử dụng ma túy khi cô đâm chiếc SUV Rolls-Royce trị giá 1,5 triệu đô la của mình vào một chiếc xe thương mại Mercedes-Benz.

George Plassaras, 52 tuổi, tài xế chiếc Mercedes của người dẫn chương trình radio Kyle Sandilands, đã bị thương nghiêm trọng bao gồm gãy xương cột sống, xương sườn, hông và xương đùi.

Yang, không bị thương trong vụ tai nạn, được tại ngoại nhưng phải nộp lại hộ chiếu, trình diện cảnh sát ba lần một tuần, tuân thủ lệnh giới nghiêm từ 8 giờ tối đến 6 giờ sáng và bị cấm lái xe. Cô gái Trung Quốc 23 tuổi ban đầu phải đối mặt với bốn cáo buộc: gây thương tích thân thể bằng hành vi sai trái, từ chối hoặc không chịu kiểm tra nồng độ cồn trong hơi thở, lái xe nguy hiểm gây thương tích nghiêm trọng cho thân thể và không cung cấp thông tin cho cảnh sát.

Dương Lanlan là ai?

Dương mặc đồ hiệu, lái xe Rolls-Royce và sống trong một căn hộ áp mái nhìn ra biển ở Sydney, nhưng hầu như không có thông tin nào về cô trên mạng.

Những đồn đoán lan truyền về danh tính của cô đã lan truyền khắp mạng xã hội Trung Quốc, với nhiều người tin rằng cô là hậu duệ của một lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ).

Vào ngày 15 tháng 8, trong phiên tòa đầu tiên của vụ án, hơn 100 người đã chen chúc tại Trung tâm Downing ở Sydney, hy vọng được nhìn thấy Dương, người chỉ xuất hiện qua video.

Ngày 18 tháng 8, Sheng Xue, một nhà báo và nhà hoạt động dân chủ tại Canada, đã đăng trên X rằng Yang được nhìn thấy đến thăm Qi Xin, mẹ của lãnh đạo ĐCSTQ Tập Cận Bình, tại Nhà khách Thâm Quyến, một khách sạn chuyên tiếp đón các quan chức cấp cao của ĐCSTQ và các nhân vật quan trọng nước ngoài.

 “Vào đêm ngày 8 tháng 3 năm 2025, Yang Lanlan bay từ Sydney đến Hồng Kông. Ba chiếc xe đã được điều đến đón cô tại sân bay, và cô đã lên thẳng một chiếc minivan Lexus Alphard. Cô không dừng lại ở Hồng Kông mà đi thẳng đến Thâm Quyến, nơi cô nhận phòng tại Nhà khách Thâm Quyến và gặp Qi Xin, người được cho là bà ngoại của mình, người có ngoại hình giống cô và rất cưng chiều cô”, bài đăng bằng tiếng Trung viết.

Trong các cuộc phỏng vấn sau đó với Vision Times và People News, Sheng Xue khẳng định nguồn tin của cô là đáng tin cậy.

Cô nói thêm rằng việc Yang được cho là có thể gặp trực tiếp mẹ của Tập Cận Bình chứng tỏ bà là một thành viên quan trọng của gia đình Tập Cận Bình và “rất có thể là con gái ngoài giá thú của Tập Cận Bình”.

“Hơn một tỷ người dân Trung Quốc đang tuyệt vọng vật lộn để sinh tồn, trong khi ĐCSTQ và hậu duệ của chúng đã vắt kiệt Trung Quốc và bỏ chạy xa xôi”, bà nói trong một bài đăng khác trên X.

Cho đến nay, Yang vẫn chưa đưa ra bất kỳ tuyên bố công khai nào liên quan đến vụ tai nạn xe hơi, cũng như không bày tỏ sự quan tâm đến người bị thương.

Thêm cáo buộc dự phòng, tiết lộ thông tin của Yang

Vào ngày 26 tháng 9, đại diện của công tố viên tiết lộ tại tòa rằng cảnh sát đã rút lại cáo buộc đầu tiên là “gây thương tích do hành vi sai trái” và thêm một cáo buộc dự phòng vào cáo buộc thứ ba là “lái xe nguy hiểm gây thương tích nghiêm trọng”—“lái xe cẩu thả gây thương tích nghiêm trọng”.

Cáo buộc dự phòng thường là cáo buộc phụ do bên công tố đệ trình trong quá trình truy tố.

Mục đích chính của cáo buộc này là, nếu cáo buộc chính khó xác định (ví dụ do không đủ bằng chứng), tòa án vẫn có thể xem xét cáo buộc dự phòng dựa trên cùng một sự kiện.

Luật sư của Yang, John Korn, nói với tòa rằng nhóm luật sư bào chữa cần thêm thời gian để chuẩn bị trước khi nhận tội, vì họ vừa mới được thông báo về tất cả các cáo buộc chống lại Yang vào đầu tuần đó.

Phó thư ký tòa án đã chấp thuận việc trì hoãn nhưng thông báo cho Korn rằng Yang phải chính thức trả lời lời nhận tội có tội hay không tại phiên điều trần tiếp theo vào ngày 17 tháng 10. Điều này có nghĩa là Yang sẽ phải ra hầu tòa.

Korn cũng đã yêu cầu sửa đổi các điều kiện bảo lãnh, với lý do Yang bị rối loạn tâm thần “rất nghiêm trọng”.

Nguồn: https://www.theepochtimes.com/world/court-grants-extra-plea-time-to-mysterious-rich-chinese-girl-in-sydney-rolls-royce-crash-5922158?utm_source=China&src_src=China&utm_campaign=uschina-2025-10-03&src_cmp=uschina-2025-10-03&utm_medium=email&est=GAtV6grcnWHBuDmq5HL9SmxP3n72fCXoBkZhLqIQHVgNr2j1JFgyfDRjgFmXLf0KQ86d

Thái Cát Thân Trọng Tuấn (VH-LVC) trích NGÀY XƯA THẬT GẦN, chuyển từ California ngày 03 tháng 10 năm 2025. Xin tùy ý sử dụng.

GHI CHÚ: Xe của Lan Lan là Rolls-Royce SUV giá $1.5 million AUD = $990,888.⁰⁰ USD = 2.57631¹⁰ VNĐỒNG tính vào ngày hôm nay, mồng 3 tháng 10 năm 2025. Chưa tính thuế và các thứ phụ chi. RẺ ÒM!

@******@

Thái Cát Thân Trọng Tuấn (VH-LVC) chuyển từ California ngày 06 tháng 10 năm 2023. Xin tùy ý sử dụng.

Thơ Trần Quốc Bảo

Nét Sử Hồn Nhiên : “Bé Tè” 

Thành phố Brussels, Thủ đô nước Bỉ, (Belgium)
Có pho tượng đồng, kỳ dị dễ thương.
Tạc hình… “Bé trai đứng tè” ven đường,
Có người lầm tưởng, cho là hài hước.

Sẽ rất thú vị, nếu bạn biết được…
Chuyện lịch sử hy hữu của Brussels,
“Bé Tè”, được cả nước Bỉ ngợi khen!
Là Thần Đồng, cứu nạn Vương Quốc Bỉ.

Siêu phẩm nghệ thuật độc nhất vô nhị,
Của nhà điêu khắc Jérôme Duquesnoy
Ghi nét sử cách 647 năm nay!
Thuở Tây Ban Nha xâm lăng Bỉ Quốc.

Bỉ phải đầu hàng, cam phận tiểu nhược!
Rồi Tây Ban Nha giả bộ lui quân,
Nhưng bí mật, làm một chuyện bất nhân…
Chôn chất nổ khắp Thủ đô nước Bỉ!

Đường dây dẫn hỏa, được che giấu kỹ,
Sẽ chuyền lửa từ xa vào trung tâm.
Việc dã man, đã hoàn tất âm thầm.
Chỉ đợi… đúng giờ “G”, là khai hỏa!

Giờ “G” đến…Tây Ban Nha châm lửa !!!
Dây dẫn hỏa, phóng lửa đi rất nhanh,
Chút nữa đây, Brussels sẽ tan tành!
Nổ tung trời và muôn người sẽ chết!

Nhưng bất ngờ!… mọi sự ngưng lại hết!
Như một ơn lạ, Thượng Đế an bài.
Số là: ngẫu nhiên có một bé trai,
Chính lúc ấy, đứng tè bên ven lộ.

Mà dây dẫn hỏa, lại chuyền ngang đó!
Lửa gặp nước tiểu, nên tắt ngúm liền,
Bé tè hồn nhiên, đã cứu nạn Brussels!
Bỉ thoát diệt, trong đường tơ kẽ tóc!

Cả nước bàng hoàng, mừng đến phát khóc!
Tạ ơn Trời !!!  Tạ ơn bé Julien !!!
Chuyện hy hữu này, ngàn đời không quên.
 Ghi đậm nét, trong sử Vương Quốc Bỉ!

Tây Ban Nha cũng viết trong sử ký
Chuyện “Bé Tè” chuyện thật, rất hồn nhiên
Bên Âu Châu có khá nhiều công viên
Trưng bầy tượng “Vị Thần Đồng” ngộ nghĩnh!

           Trần Quốc Bảo

        Richmond, Virginia

Địa chỉ điện thư của tác giả:

 quocbao_30@yahoo.com

Phan Nữ Lan chuyển từ bạn

Hoàng Tôn Cát trích NGÀY XƯA THẬT GẦN – chuyển từ California ngày 27 tháng 9 năm 2025. Xin tùy ý sử dụng.

Vương Hoài Uyên (VH-HTK)

Có một buổi chiều như thế ở trong em
Khi những cây phong trong vườn vừa thay màu áo đỏ
Nắng hanh hao chở mùa về cuối ngõ
Thu!
Thu về rồi trong sâu thẳm hồn em.

Em như người lữ khách xa xăm
Ngồi lại một mình bên mùa Thu viễn xứ
Gom lá vàng như những mảnh thư tình vụn vỡ
Của mùa Thu nhờ gửi lại mùa Đông.

Có bao giờ anh về lại bên sông
Con thuyền chở Thu vàng đã xuôi nửa dòng con nước
Em vẫn là em của những mùa Thu trước
Làm sao níu thời gian trôi trên hữu hạn đời mình?

Vẫn là khi mùa Thu ngoảnh mặt vô tình
Để cơn gió heo may cứa sâu vào nỗi nhớ
Em đứng giữa mùa Thu xào xạc gió
Đong đưa đời mình như chiếc lá thu phai.

VƯƠNG HOÀI UYÊN

( Denver – Colorado )

* Hình chớm thu trong vườn nhà.

Bão Bualoi gây mưa lớn ở Đà Nẵng. Không ra ngoài cà phê được đành lên mạng lang thang cho hết thời gian. Bất ngờ gặp bài cũ. Mời đọc lại để quên mưa bão!

Lê Thí (SĐ-HTK)

***

THƯƠNG NHỚ MÙA KHOAI

Miền Trung đang mùa mưa bão. Có những ngày mưa dầm, trời trở lạnh. Chợt nhớ tuổi thơ, quê nhà và mùa khoai.

Quảng Nam là một trong những tỉnh dẫn đầu của cả nước về diện tích trồng khoai lang. Có lẽ như nhà văn Nguyên Ngọc nghĩ: “Quảng Nam không giàu về nông nghiệp. Phía đông toàn cát trắng, phía tây dằng dặc đất trống đồi núi trọc. Trên cát sỏi phải bòn ra sự sống…”. Khoai lang là loại cây thích hợp cho cả hai loại đất vì vậy có khi đây là loại cây góp phần để người Quảng “bòn ra sự sống”, để trụ vững được trên vùng đất khắc nghiệt này. Khả năng thích nghi của người Quảng rất lớn họ lại rất linh hoạt vì vậy đã tạo ra một hệ thống món ăn từ khoai rất đa dạng và không kém phần hấp dẫn. Những người Quảng rời nông thôn ra thành thị hay “tha phương cầu thực”, mỗi khi mùa mưa bão, trời trở lạnh luôn có những hồi ức về một thời … khoai lang.

Mùa khoai thường bắt đầu từ tháng 10 cho đến hết tháng 4 âm lịch. Trên đất vườn đồi khoai được trồng sớm, đầu tháng 9, tháng 10 khi có những cơn mưa đầu mùa đủ cho đất bắt đầu ẩm và thu hoạch vào tháng chạp, tháng giêng. Khoai chính vụ được trồng trên đất ruộng vào tháng giêng và thu hoạch vào tháng tư, khi bắt đầu nắng nóng, đất khô, cây khoai thiếu ẩm và củ khoai dễ bị hà ăn. Mùa thu hoạch khoai trùng với mùa hạ nắng nóng dễ chế biến, bảo quản.

Khoai lang ngoài việc nấu, hấp chín để ăn (nửa buổi nửa chiều, có khi thay cả bữa điểm tâm hoặc cơm trưa), còn được chế biến thành khoai khô, khoa chà hoặc khoai chẻ.

Khoai khô là khoai củ tươi được xắt nhỏ để phơi cho khô. Để làm khoai khô người ta thường lựa những củ khoai lớn, đem rửa sạch rồi xắt thành các lát mỏng theo hình dạng củ khoai hoặc xắt nhỏ theo dạng hình khối chữ nhật (khoai măng). Đem phơi cho thật khô, đổ vào ghè đậy kĩ cho khỏi bị ẩm mốc. Đến lúc mưa gió hoặc mùa giáp hạt đem ghế cơm hoặc nấu chin để ăn thay cơm. Nếu nấu với đường thì gọi là khoai ngào.

Khoai chà

Khoai chà là loại khoai tươi đã nấu chin và chà nhỏ thành bột. Để chế biến khoai chà phải trải qua nhiều công đoạn. Khoai sau khi thu hoạch, lựa loại củ nhiều tinh bột (bở) dùng dao gọt sạch, cắt đầu cắt đuôi, rửa kỹ, đổ vào nồi nấu cho chín. Khi nấu, dưới đáy nồi có đặt một lớp vỉ bằng tre đan để khi chín khoai không bị nhão và cháy. Khi nấu phải nhiều lửa, đổ nước sao cho nấu trong vòng 30 phút là vừa cạn, và cũng là lúc khoai vừa chín nhờ thế khoai sẽ ngọt và thơm hơn, không bị cháy hoặc nhão. Sau khi chín, đổ khoai ra rổ cho ráo nước, bỏ vào cối giã nhỏ, cho vào rổ có lỗ thưa dùng tay chà xát để khoai rớt hết xuống bên dưới, rải ra nong phơi thật khô, thế là ta đã có khoai chà.

Khoai đã khô, dùng sàng phân thành 2 loại: lớn hạt (trên sàng) và nhỏ hạt (dưới sàng). Sau đó đổ vào ghè, hủ cất để ăn dần, món này được dùng để ăn điểm tâm, ăn giữa buổi, hoặc có thể ghế với cơm ăn cũng rất ngon. Khi ăn khoai chà cũng phải đúng cách mới thưởng thức và cảm nhận hết hương vị ngon của nó.

Khoai chà hạt lớn khi ăn ta phải “sú” lên cho mềm. Sú khoai tức là đổ nước ấm vừa đủ vào cho hạt khoai nở ra. Phải để cho khoai nở từ từ mới ngon, đổ nước nóng khoai nở gấp quá không thơm, nhiều nước khoai bị nhão, ít nước khoai bị cứng. Loại khoai chà sú nước thường được ăn với đậu phụng hay mè rang. Vị ngọt bùi của khoai, vị thơm của mè hoặc đậu phụng làm thành một món ăn khoái khẩu. Người ta lại thường dùng bánh tráng nướng hoặc lá mít để “xúc” khoai cho vào miệng thay vì dùng muỗng. Xúc bằng bánh tráng thì sang hơn, xúc bằng lá mít lại có cái thú riêng của nó!

Sang trọng hơn khoai chà (loại nhỏ) được trộn thêm đậu phụng rang giòn, vỡ đôi, đường bát thắng với gừng vừa tới và vỏ quế đã được cạo mỏng (ăn khô, không sú). Vị ngọt, vị bùi, mùi thơm của khoai của đường bát thắng, của đậu phụng rang, của quế, gừng hòa quyện vào nhau sẽ làm nên một món ăn đặc biệt mà hình như chỉ có ở xứ Quảng mà thôi!

Khoai ngào

Khoai ngào được chế biến từ khoai lang khô nấu với đường bát. Khoai khô được đem rửa thật sạch cho vào nồi nấu cho chín, dằm cho nát nhừ ra xong bỏ đường vào, trộn đều. Đậy nắp kĩ và cho lửa nhẹ (tốt nhất là vần với tro nóng, bên bếp lửa) cho đường “tới”. Có thể bỏ thêm ít gừng tươi, giã nhỏ trộn đều để có thêm mùi thơm. Khi ăn sẽ thấm vị ngọt của đường và hương thơm của gừng già, tạo thành một hỗn hợp mềm mịn, dẻo quánh lại, tỏa hương thơm ngào ngạt. Sang hơn người ta nấu với đậu đỏ để vừa có vị béo bùi, ngon bổ hơn lại có màu sắc “bắt mắt”. Khoai ngào được chế biến khá đơn giản nhưng lại là món ăn khoái khẩu tiện lợi.

Một ngày đầu đông, buổi trưa vắng lặng giữa Đà Nẵng phồn hoa vẫn còn được nghe lanh lảnh tiếng rao “khoai ngào đây”. Lòng lại miên man về một mùa khoai tuổi nhỏ!

Khoai chẻ (khoai trụng, khoai dai)

Để chế biến khoai chẻ người ta lựa các loại khoai ít tinh bột, dẻo, ruột đỏ. Đem khoai rửa thật sạch cho vào nồi nấu chín. Khi nấu cũng giống như khoai chà, phải đổ vừa nước, chụm lửa đều cho chín nhanh và ở dưới cũng phải lót lớp vỉ bằng tre đan để khoai khô đều không bị nhão và cháy.

Nấu xong để cho khoai nguội, rồi đem chẻ thành từng lát mỏng, dọc theo củ khoai. Xong đem phơi cho thật khô. Bỏ khoai vào bao ni lông cột kĩ. Khi ăn lấy ra nhai như kẹo… Chewingum.

Để làm khoai chẻ phải lựa những ngày trời thật nắng để chỉ cần một vài nắng là khoai đã khô vừa ngon lại vừa hợp vệ sinh. Ở nông thôn Quảng Nam ngày trước nhà nào cũng lo làm vài chục kí khoai chẻ để dùng nhất là trong những ngày mưa bão không ra đồng được. Trong cái lạnh của những ngày đông giá rét hoặc những ngày mưa bão bập bùng, nằm trong chăn nhai khoai chẻ để vừa thưởng thức hương vị của khoai vừa thưởng thức cảm giác của sự ấm áp nhàn nhã thì không gì bằng.

Những loại khoai chế biến của Quảng Nam có thể ví như “đồ ăn nhanh-fast food” thời nay. Ai dám bảo là cha ông ta đi sau người Nhật, người Mỹ trong việc phát minh ra những món… ăn liền!

LÊ THÍ