Tầm nhìn 100 năm được cho là của Tổng thống Donald Trump, với mục tiêu biến Tây Bán Cầu thành một “pháo đài” tự cung tự cấp và bất khả xâm phạm trước các biến động toàn cầu. Các chiến lược chính bao gồm:
- Kiểm soát Bắc Cực: Mỹ thiết lập quyền kiểm soát an ninh vĩnh viễn tại Greenland để bảo vệ sườn phía Bắc, kiểm soát tuyến hàng hải phương Bắc và tiếp cận nguồn khoáng sản chiến lược (đất hiếm), giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc.
- Lấy lại kênh đào Panama: Chấm dứt sự kiểm soát hạ tầng của các tập đoàn liên quan đến Trung Quốc tại đây, đảm bảo huyết mạch hàng hải và sự lưu thông của quân đội Mỹ giữa hai đại dương.
- Năng lượng từ Venezuela: Thâu tóm quyền khai thác dầu mỏ tại Venezuela để làm đầy kho dự trữ chiến lược và ổn định giá năng lượng, giúp Mỹ tự chủ hoàn toàn thay vì phụ thuộc vào Trung Đông.
- Xoay chuyển Nam Mỹ sang cánh hữu Ủng hộ các chính phủ bảo thủ tại Nam Mỹ để triệt hạ ảnh hưởng của các thế lực cánh tả thân Trung Quốc, đồng thời đảm bảo nguồn cung khoáng sản thiết yếu như Lithium và đồng.
- Phục hồi công nghiệp nội địa: Buộc các đối tác và đồng minh (Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, châu Âu) phải đầu tư trực tiếp vào Mỹ, đưa chuỗi sản xuất về nước nhằm tạo việc làm và củng cố nội lực kinh tế.
Toàn bộ các nước cờ này không phải là sự kiện đơn lẻ mà là một hệ thống chiến lược có tính toán kỹ lưỡng. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một Tây Bán Cầu vững mạnh, sẵn sàng đứng vững như một siêu cường độc lập, không phụ thuộc vào bất kỳ ai, ngay cả khi các khu vực khác trên thế giới rơi vào khủng hoảng.
Kết quả cuối cùng của ‘đại thiết kế’ này là biến Tây Bán Cầu thành một siêu cường độc lập, tự cung tự cấp hoàn toàn và là một pháo đài bất khả xâm phạm. Cụ thể, khi thực hiện thành công, nước Mỹ và khu vực sẽ đạt được những tác động chiến lược sau:
- Khả năng tự chủ tuyệt đối: Tây Bán Cầu sẽ sở hữu trọn vẹn từ năng lượng, tuyến đường thương mại, khoáng sản chiến lược cho đến năng lực sản xuất công nghiệp, giúp họ không còn phải phụ thuộc vào bất kỳ ai.
- Sự ổn định trước khủng hoảng: Ngay cả khi các lục địa khác trên thế giới bị nhấn chìm trong xung đột, đứt gãy chuỗi cung ứng hay khủng hoảng tài nguyên, Tây Bán Cầu vẫn sẽ đứng vững vàng như một ‘hòn đảo’ của sự thịnh vượng và an toàn.
- Vị thế siêu cường bền vững: nếu duy trì được chiến lược này, nước Mỹ và Tây Bán Cầu sẽ giữ vững vị thế dẫn đầu trong 100 năm tiếp theo.
Chiến lược “Tây Bán Cầu tự cường” thực chất là một sự dịch chuyển mạnh mẽ từ mô hình toàn cầu hóa mở sang chủ nghĩa thực dụng địa chính trị, với mục tiêu biến Tây Bán Cầu thành một “pháo đài” độc lập. Dưới đây là phân tích chi tiết về tác động của chiến lược này đối với thế giới:
1. Thay đổi cấu trúc kinh tế toàn cầu: Từ “tự do thương mại” sang “phân mảnh an ninh”
- Sự suy yếu của chuỗi cung ứng toàn cầu: Chiến lược này thúc đẩy xu hướng friend-shoring (đưa sản xuất về các nước đồng minh) hoặc re-shoring (đưa sản xuất về nước). Điều này làm giảm sự phụ thuộc vào các công xưởng châu Á, dẫn đến việc tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu theo khối địa chính trị thay vì dựa trên chi phí thấp.
- Sự phân hóa thị trường: Thế giới sẽ đối mặt với rủi ro bị chia thành các khối kinh tế riêng biệt. Các quốc gia sẽ buộc phải lựa chọn giữa việc tham gia vào hệ sinh thái của Mỹ (Tây Bán Cầu) hoặc duy trì các mối quan hệ với các cường quốc khác, làm giảm hiệu quả chung của nền kinh tế toàn cầu nhưng tăng cường “an ninh kinh tế” cho Mỹ.
2. Tác động đến an ninh toàn cầu: Sự trỗi dậy của “Học thuyết Monroe” hiện đại
- Thu hẹp phạm vi can thiệp: Mỹ tập trung nguồn lực vào “sân sau” (Tây Bán Cầu), đồng nghĩa với việc Washington có thể giảm bớt sự hiện diện quân sự trực tiếp tại các “điểm nóng” khác như Trung Đông hay một số khu vực tại châu Âu. Điều này tạo ra khoảng trống quyền lực, buộc các quốc gia khu vực phải tăng cường tự chủ chiến lược.
- Chạy đua vũ trang công nghệ: Khi quyền tiếp cận tài nguyên chiến lược (đất hiếm, lithium) bị kiểm soát chặt chẽ trong các khối, các quốc gia ngoài khối này sẽ đẩy mạnh nghiên cứu vật liệu thay thế hoặc tìm kiếm các nguồn cung mới bằng mọi giá, dẫn đến căng thẳng địa chính trị leo thang tại các khu vực giàu khoáng sản (như châu Phi hay Trung Á).
3. Vị thế của các cường quốc đối thủ: Thế “chân vạc” bị phá vỡ
- Với Trung Quốc: Việc Mỹ cắt đứt tầm ảnh hưởng tại Panama, Venezuela và các mỏ khoáng sản Nam Mỹ giáng một đòn mạnh vào sáng kiến “Vành đai và Con đường” tại khu vực này. Trung Quốc sẽ bị đẩy lùi khỏi “sân sau” của Mỹ, buộc họ phải tìm kiếm thị trường thay thế hoặc gia tăng áp lực tại khu vực Thái Bình Dương.
- Với Nga: Sự tự chủ năng lượng của Tây Bán Cầu (thông qua dầu mỏ Venezuela) làm giảm sức ảnh hưởng của các nước xuất khẩu dầu thuộc OPEC+ và làm suy giảm hiệu quả của các “vũ khí năng lượng” mà Moscow thường sử dụng để gây sức ép lên phương Tây.
- Thế chân vạc Mỹ – Trung – Nga: Cấu trúc địa chính trị thế giới dần chuyển từ thế “kiềm chế đa phương” sang thế đối đầu giữa các hệ sinh thái khép kín. Mỹ đang cố gắng thoát khỏi sự ràng buộc của các tổ chức quốc tế đa phương để áp đặt luật chơi riêng trong khối của mình.
Chiến lược “Tây Bán Cầu tự cường” của Tổng thống Trump tạo ra những tác động tiêu cực trực tiếp và mạnh mẽ đến vị thế của Trung Quốc:
- Mất kiểm soát hạ tầng chiến lược: Trung Quốc bị hất cẳng khỏi các vị trí trọng yếu như kênh đào Panama, nơi họ từng vận hành các cảng chiến lược. Việc mất quyền kiểm soát này làm suy yếu khả năng giám sát và phong tỏa các tuyến đường thủy huyết mạch của Mỹ.
- Đứt gãy nguồn cung khoáng sản: Mỹ nắm quyền kiểm soát tại Greenland và các chính phủ cánh hữu tại Nam Mỹ nhằm đảm bảo nguồn cung đất hiếm và Lithium nội bộ. Điều này phá vỡ thế độc quyền mà Trung Quốc từng sử dụng để gây sức ép lên thị trường công nghệ toàn cầu.
- Thất bại trong lĩnh vực năng lượng: Việc Mỹ thâu tóm quyền khai thác dầu mỏ tại Venezuela khiến Trung Quốc mất đi nguồn cung dầu thô giá rẻ và bị “chôn vốn” hàng chục tỷ USD nợ khó đòi tại quốc gia này.
- Đẩy lùi ảnh hưởng địa chính trị: Các chiến lược này làm sụp đổ kế hoạch mở rộng ảnh hưởng thông qua sáng kiến “Vành đai và Con đường” của Trung Quốc ngay tại “sân sau” của Mỹ, khiến Bắc Kinh mất đi các bàn đạp quân sự và kinh tế mà họ đã dày công xây dựng trong hơn 25 năm qua.
Kết luận: “Đại thiết kế” này không chỉ là sự thay đổi về chính sách ngoại giao, mà là một cuộc tái định nghĩa về sự an toàn quốc gia. Thế giới có thể sẽ chứng kiến một giai đoạn đầy biến động, nơi “an ninh” được ưu tiên hơn “lợi nhuận”, và các quốc gia trung gian sẽ đứng trước áp lực lớn trong việc chọn phe hoặc tìm cách cân bằng giữa các cực quyền lực mới.
