TS Nguyễn Đính
Vào 11 giờ 04 phút trưa hôm qua (07/11/2025), kinh độ hoàng đạo Mặt trời là 225°, chiếu thẳng vào 16°19′ Bắc – chính thức mở ra tiết Lập Đông (立冬) – tiết khí đầu tiên trên danh nghĩa của mùa Đông. Từ thời khắc này, Bắc bán cầu bước vào giai đoạn “Đông tàng”, khi ánh dương suy yếu dần, nhiệt độ dần giảm xuống, thiên nhiên dần khép mình, tích tụ năng lượng cho một chu kỳ mới.
Theo cổ thư, Lập Đông là một trong “Tứ lập” (Lập Xuân – Lập Hạ – Lập Thu – Lập Đông), đánh dấu sự khởi đầu của ba tháng mùa Đông sắp đến. “Lập” nghĩa là “bắt đầu, dựng nên”, còn “Đông” mang nghĩa “trì”, tức sự co lại, cất giữ, chuẩn bị cho mùa nghỉ ngơi. Tổ tiên ta gọi đây là mùa của tàng dưỡng, bởi “Xuân sinh – Hạ trưởng – Thu liễm – Đông tàng”, vạn vật thuận theo đạo Trời, khép lại để hồi phục, lắng lại để sinh sôi.
Người xưa xem Lập Đông là tiết nghỉ của sinh khí, là lúc bếp lửa được nhóm lên, nồi hương được châm, trà nóng được rót, tượng trưng cho việc giữ dương khí trong nhà và trong thân thể. Theo Đông Y, đây là thời kỳ âm khí cực thịnh, dương khí suy vi, nên dưỡng dương, giữ ấm, ăn chín uống sôi và ngủ sớm là nguyên tắc vàng. Thực phẩm nên chọn loại ấm, béo, giàu năng lượng như thịt bò, cá hồi, gạo nếp, gừng, quế, mật ong… nhưng nhớ “ăn ít mà tinh”, vì chất lượng quan trọng hơn số lượng. Giữ ấm thân thể – ấm lòng – ấm nhà cửa, chính là giữ hạnh phúc mùa Đông.
Dưới góc độ khí hậu, Lập Đông là tiết nắng đầu tiên của mùa Đông, cũng là thời điểm bắt đầu chuyển mùa rõ rệt nhất trong năm ở Việt Nam, không khí lạnh sẽ bắt đầu hoạt động mạnh và thường xuyên từ cuối tiết. Năm nay, thời điểm Lập Đông trùng với giai đoạn bão số 13 (Kalmaegi) vừa tan, đợt mưa lũ kéo dài 23 ngày ở Trung Trung Bộ kết thúc, như một cánh cửa khép lại để mở ra một tiết trời khô ráo, trong lành hơn. Dù chưa có không khí lạnh mạnh ngay đầu tiết, nhưng dự kiến từ giữa cuối tháng 11, các đợt gió mùa Đông Bắc sẽ tăng cường, báo hiệu mùa lạnh thực sự sắp tới.
Vào thời Lập Đông, người xưa có tục “tạ Thu nghênh Đông”, bày mâm cúng trời đất, cảm tạ mùa màng, đốt trầm, uống rượu nếp, ăn bánh ú hoặc thịt vịt để “nạp khí”. Đây cũng là lúc nhà nông nghỉ tay, nhìn lại thành quả vụ mùa và chuẩn bị cho năm mới sắp đến. Cảnh sắc cũng sẽ dần đổi thay, lá ngả vàng, sương giăng dày, nắng nhạt, báo hiệu sự trầm lặng và an yên của thiên nhiên. Trên cánh đồng hay triền núi, khói lam chiều hòa cùng sương sớm, tiếng trâu bò, tiếng chày giã, tiếng trẻ con ríu rít như dệt nên bản hòa ca cuối năm, giản dị mà ấm áp.
Dưới tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu, ranh giới bốn mùa ngày nay đã trở nên mờ hơn. Mùa Đông đến muộn, rét ngắn nhưng gay gắt hơn, mưa trái mùa vẫn có thể xuất hiện. Dù khí hậu có đổi thay, vòng tuần hoàn của thiên nhiên sẽ vẫn kiên định tiếp diễn như nhịp thở của đất trời. Lập Đông không chỉ là sự khởi đầu của mùa lạnh, mà còn là khởi đầu của sự tĩnh lặng và tái sinh.
Mong rằng trong tiết Lập Đông 2025 này, bạn có thể chậm lại đôi chút, ấm lòng hơn một chút, sẵn sàng đón một mùa mới an lành, đầy ánh sáng và hy vọng phía trước nhé!
Theo Radio khí tượng
Ảnh: Những con đường Thành Nội nắng mênh mang đầu Đông | Nguyễn Đính 08/11/2025.
Cựu SV 2 Khóa LVC-HTK - ĐHSP Huế 